Rusiyada insanla qonur ayı arasında toqquşmaların qeyri-adi dərəcədə ağır mövsümü davam edir. Yırtıcılar evlərin, məktəblərin və bağ evlərinin yaxınlığında peyda olur, şəhərlərə girir, ev heyvanlarına və insanlara hücum edir.

Bir sıra regionlarda fövqəladə hazırlıq rejimi elan edilib, turist marşrutları bağlanıb, ovçular bir neçə həftədə yüzlərlə heyvanı atəşə tutub.

Ən ağır vəziyyət Sibirdədir

23 sentyabr gecəsi Xakasiyadakı Abaza şəhəri demək olar ki, ayılar tərəfindən mühasirəyə alınıb. Heyvanlar eyni vaxtda şəhər körpüsü, Abaza-Zareçnaya bağları və “Çeromuşki” bağ cəmiyyəti ətrafında görülüb. Üç heyvanı vurmaq lazım gəlib, onlardan biri qaçarkən hasarı yıxıb.

Xakasiya rəhbərinin müavini Dmitri Buçenik bildirib: “Tayqa şəhəri əməli olaraq ayı mühasirəsindədir — heyvanların çıxışları hər tərəfdən qeydə alınıb”.

Yerli hakimiyyət deyir ki, əvvəllər ayılar adətən şəhərə bir istiqamətdən yaxınlaşırdı, indi isə demək olar ki, hər tərəfdən peyda olurlar. Son aylarda təkcə şəhərin özündə 41 ayı məhv edilib. Gecələr küçələri ovçular, polis və xilasedicilər patrullayır.

Buçenik izah edir: “Vəziyyət həqiqətən mürəkkəbdir. Ayıların atəşə tutulması məcburi tədbirdir. Nəzarətsiz ov haqqında söhbət getmir, sadəcə çətin seçim qarşısındayıq: ya heyvanlar öldürülməli, ya da insan həyatı təhlükəyə atılmalıdır”.

Ölkə miqyasında problem

Abaza sadəcə daha geniş problemin ən açıq nümunəsidir. İl ərzində ayıların insanlara yaxınlaşması hallarına Rusiyanın ən azı 41 regionunda rast gəlinib. Fövqəladə hazırlıq rejimi Krasnoyarsk diyarında, İrkutsk və Kemerovo vilayətlərində, Xakasiyada, Altayda və Kamçatkada tətbiq olunub. Bəzi rayonlarda meşələrə giriş məhdudlaşdırılıb, açıq hava tədbirləri ləğv edilib, məktəblərin iş rejimi dəyişdirilib.

Ölənlərin sayı da artmaqda davam edir, üstəlik dəqiq ümumrusiya rəqəmi yoxdur. Bəzi hücumlar haqqında məlumatlar gecikməklə gəlir. 22 sentyabra olan məlumata görə, ayıların qışlamadan oyanmasından (yəni bahardan) bəri 17 nəfərin öldüyü bilinirdi, amma real rəqəm daha yüksəkdir.

Son hadisələrdən biri Krasnoyarsk diyarının Potapovo kəndi yaxınlığında baş verib. 39 yaşlı meşə kəsən işçi gecə texnikanı qorumaq üçün Yepişinski meşəsində qalıb. Ayı ona dayanacaq yaxınlığında hücum edib. Kişi hadisə yerində ölüb. Cəsədi vaqondan təxminən 10 metr aralıda tapılıb.

Krasnoyarsk — böhranın episentri

Krasnoyarsk diyarı hazırda böhranın episentrinə çevrilib. Yalnız sentyabr ayında orada altı nəfər həlak olub. 15-dən çox rayonun sakinləri hakimiyyətə ayılarla bağlı 120-dən artıq müraciət göndərib.

Bir sıra ölüm hadisələrindən sonra Rusiyanın İstintaq Komitəsi bir sıra maddələrlə cinayət işi açıb. İstintaq hesab edir ki, məsul məmurlar təhlükəyə kifayət qədər tez reaksiya verməyib.

Ayı ovunun miqyası böyüyüb: 23 sentyabra olan məlumata görə, 1100-dən çox ayının ovlanmasına icazə verilib, 600-dən çoxu artıq öldürülüb. Təkcə iki pensiyaçı qadının və bir gözətçinin öldüyü Yenisey dairəsində 179 heyvanın məhv edilməsinə icazə verilib.

Yüzlərlə öldürülmüş ayıya baxmayaraq, problem hələ də həll olunmayıb.

Dövlət monitorinqinə görə, Rusiyada hazırda təxminən 307,9 min qonur ayı yaşayır. 1990-cı ildə bu rəqəm cəmi 130 min idi. 36 ildə populyasiya 2,3 dəfədən çox artıb.

Ən çox ayı məhz indi münaqişələrin ən çox olduğu yerlərdə yaşayır: Krasnoyarsk diyarında təxminən 26,6 min, Xabarovsk diyarında 26,2 min, Kamçatkada 24,2 min və İrkutsk vilayətində 22,4 min.

Ayıların sayının çoxluğu təkbaşına niyə məhz bu il şəhərlərə axın etdiklərini izah etmir. Bu payızın əsas problemi aclıqdır.

Cənubi Sibir rayonlarında ayının əsas payız qidalarından biri olan sidr qozunun məhsulu çox pis olub. Giləmeyvə də az olub. Məhz avqust-oktyabr aylarında ayı qışlamadan əvvəl mümkün qədər tez yağ toplamalıdır.

Zoolog Mixail Kreçmar vəziyyəti demək olar ki, fəlakətli adlandırır: “Bu regionlarda sidr qozunun məhsulu fəlakətli dərəcədə azdır, bu isə heyvanın əsas piylənmə qidasıdır”.

Kreçmarın sözlərinə görə, nəticə asanlıqla proqnozlaşdırılırdı — heyvan qidanın ən əlçatan olduğu yerə gedir: zibil qutularına, ev heyvanlarına və təsərrüfatlara.

Məhz buna görə növbəti səbəb yaşayış məntəqələrinin özüdür. Çünki ayı da, insan kimi, az səy göstərib çox əldə etmək istəyir.

Ac ayı üçün zibilxana demək olar ki, sutkalıq restorandır. Orada saatlarla qoz, giləmeyvə, kök və ya ov axtarmadan böyük miqdarda kalori əldə etmək olar.

Bu, prinsipial əhəmiyyət daşıyır: ayı bir dəfə yemək tapdığı yeri yaxşı yadda saxlayır. Əgər o yerlər təhlükəli deyilsə və qida əlçatan qalıbsa, heyvan geri qayıdır. Tədricən insan qoxusuna, maşınlara, evlərə və itlərə alışır. Artıq təhlükəli olan sadəcə ac ayı deyil, yaşayış məntəqəsini “yad ərazi” hesab etməyən ayıdır.

Meşə yanğınları da əlavə amilə çevrilib. Bəzi rayonlarda od heyvanları adət etdikləri ərazidən çıxarıb, qida axtarışında köçməyə məcbur edib. Amma yanğınları yeganə izah hesab etmək olmaz. Regionlara görə səbəblər fərqlidir: Sibirdə sidr qozu və giləmeyvə məhsulunun azlığından danışılır, Uzaq Şərqdə buna balıq çatışmazlığı əlavə olunur, demək olar hər yerdə zibilxanalar və əlçatan yemək tullantıları var.

Faciəvi hadisələr

Bu mövsümün faciəvi simvollarından biri 62 yaşlı xokkey məşqçisi Aleksandr Kuzmenkonun ölümü oldu. O, “Pittsburgh Penguins” hücumçusu Andrey Kuzmenkonun atası idi. Aleksandr Kuzmenko özü uzun illər xokkey məşqçisi işləyib və oğlunun ilk məşqçisi olub.

22 sentyabr Aleksandr Kuzmenko altı yoldaşı ilə birlikdə Tıvanın Tocinski rayonunun ucqar hissəsində, Toora-Xem kəndindən təxminən 180 kilometr məsafədə balıq ovuna çıxmışdı. Gündüz düşərgəyə ayı çıxıb və Kuzmenkonu başından və üzündən ağır yaralayıb. Digərləri heyvanı ondan uzaqlaşdıra biliblər. Kişini bir neçə saat ərzində çayla apararaq, sonra sanitar aviasiyası ilə Kızıla çatdırıblar. Yaralı xəstəxanada dünyasını dəyişib.

Mövsüm hələ bitməyib. 25 sentyabr növbəti ölüm hadisəsi birbaşa Petropavlovsk-Kamçatskidə baş verib. Ayı şəhər ərazisinə girərək məktəb yaxınlığında insanlara hücum edib və 84 yaşlı qadını ölümcül yaralayıb. Bir uşaq da zərər çəkib. Heyvan atəşə tutularaq öldürülüb.

Bu axın yalnız heyvanların əksəriyyəti yuvaya (berloqaya) girəndə bitəcək. Bundan əvvəl hakimiyyət yüzlərlə ayını ata, meşələri bağlaya, gecə patrulları qura bilər, amma insan məskəni yaxınlığında qida qaldığı müddətcə, gedən bir heyvanın yerinə növbəti gələ bilər.

Ruslar elə belə də deyir: Bəzən sən ayını yeyirsən, bəzən isə ayı səni.

Hazırladı: Natiq Səlim,
KONKRET.az