Bu gün hündürdaban ayaqqabı deyəndə ilk ağla gələn qadın dəbi olur. Zərif geyim, xüsusi tədbir, podium və ya gündəlik həyatın müəyyən məqamları… Hündürdaban ayaqqabı uzun illərdir qadın qarderobunun ən tanınmış elementlərindən biri hesab edilir. Amma tarixə nəzər salanda maraqlı bir mənzərə ortaya çıxır: hündürdaban ayaqqabının ilk ünvanı qadın qarderobu olmayıb.
Əksinə, dabanlı ayaqqabının tarixində kişilərin xüsusi rolu var.
Bu hekayənin izlərini XVII əsrdən də əvvələ, Şərqə – daha dəqiq desək, qədim İranın süvari ənənələrinə aparan məlumatlar mövcuddur. At belində döyüşən və ya uzun məsafələr qət edən süvarilər üçün ayağın üzəngidə möhkəm dayanması olduqca vacib idi. Ayaqqabının daban hissəsindəki çıxıntı ayağın üzəngidən sürüşməsinin qarşısını alır, süvariyə at üzərində daha sabit dayanmağa imkan verirdi.
Yəni daban əvvəlcə gözəllik və ya nümayiş məqsədi daşımırdı. Onun arxasında sırf praktiki ehtiyac dayanırdı.
Lakin tarixdə bir çox praktik əşyanın taleyində olduğu kimi, dabanlı ayaqqabının da sonrakı həyatı tamamilə dəyişdi. Avropada zadəgan dairələrinin diqqətini cəlb edən bu ayaqqabı tədricən hərbi və praktiki funksiyasından uzaqlaşaraq sosial statusun göstəricisinə çevrildi.
XVII əsrdə Avropa aristokratları hündür dabanlı ayaqqabılara xüsusi maraq göstərməyə başladılar. Daban nə qədər nəzərəçarpan idisə, sahibinin cəmiyyətdəki mövqeyini də bir o qədər nümayiş etdirirdi. Ayaqqabı artıq sadəcə ayağı qoruyan geyim elementi deyildi. O, sahibinin var-dövlətini, zövqünü və yüksək sosial təbəqəyə mənsubluğunu göstərən vasitələrdən birinə çevrilmişdi.
Bu dövrdə hündürdaban ayaqqabı geyinənlər arasında kişilər də az deyildi. Hətta Avropa aristokratiyasında bu dəb kifayət qədər geniş yayılmışdı. Kişilər parlaq rəngli, bəzəkli geyimlərlə birlikdə diqqətçəkən dabanlı ayaqqabılardan istifadə edirdilər.
Zaman keçdikcə isə kişi modasının istiqaməti dəyişdi. Avropada kişi geyimləri daha sadə, praktik və təmkinli xarakter almağa başladı. Uzun müddət aristokratik dəbdə mühüm yer tutan hündür daban isə tədricən kişi qarderobundan çəkildi.
Qadın modası isə əks istiqamətdə inkişaf etdi. Qadınlar dabanlı ayaqqabıları öz geyim üslublarına uyğunlaşdırdılar və zaman keçdikcə bu ayaqqabı qadın zərifliyi və dəbinin simvollarından birinə çevrildi.
Beləcə, bu gün bizə tamamilə adi görünən “hündürdaban qadın ayaqqabısıdır” düşüncəsi tarixin başlanğıcında mövcud olmayıb. Əksinə, onun ilk inkişaf mərhələlərində kişilərin izi kifayət qədər aydın görünür.
Bu tarix bizə bir daha göstərir ki, moda dəyişkəndir. Bu gün müəyyən cinslə əlaqələndirdiyimiz geyim və aksesuarlar keçmişdə tamamilə başqa məqsədlərlə və başqa insanlar tərəfindən istifadə edilə bilərdi.
Deməli, növbəti dəfə hündürdaban ayaqqabı geyinmiş bir kişiyə və ya qadına baxanda bunu da xatırlamaq olar: bu dabanların tarixində qadınlardan əvvəl kişilərin ayaq izləri var.
Hazırladı: Natiq Səlim,
KONKRET.az