Mövcud olmayan xüsusi əməliyyatlar, saxta şirkətlər, qiymətli metallar saxlanılan zirzəmi və ABŞ Hərbi Dəniz Qüvvələrinin pilotu olması barədə uydurulmuş keçmiş… ABŞ-da ölkənin milli kəşfiyyat sisteminin tarixində ən böyük maliyyə qalmaqallarından biri baş verib.
ABŞ Federal Təhqiqatlar Bürosunun (FTB) agentləri Virciniya ştatının Eşbern şəhərində 52 yaşlı Devid Raşın malikanəsində axtarış aparmağa gələndə “Top Secret” — “Tam məxfi” qrifi daşıyan sənədlər tapacaqlarını gözləyirdilər. Lakin əməliyyatçılar bunun əvəzinə əsl maliyyə muzeyi ilə qarşılaşdılar: 2 milyon dollar nağd pul, 35 ədəd İsveçrə istehsalı olan bahalı saat, iki premium BMW avtomobili və səliqə ilə düzülmüş, hər biri bir kiloqram ağırlığında olan 303 qızıl külçə. Onların ümumi dəyəri təxminən 40 milyon dollar idi.
Mərkəzi Kəşfiyyat İdarəsinin (MKİ) yüksək vəzifəli əməkdaşı illərlə əks-kəşfiyyatın gözü qarşısında dövlət büdcəsindən yüz milyonlarla dolları necə mənimsəyə bilmişdi?
Kabus üzərində qurulan sistem
Xüsusi xidmət orqanları dünyasında “qara büdcələr” ictimaiyyətə açıqlanmayan, hesabatları dərc edilməyən və məxfi əməliyyatlara yönəldilən vəsaitlərdir. Devid Raş məhz bu tam şəffaf olmayan sahəni özünün oyun meydanına çevirmişdi.
Dövlət sirrinə ən yüksək səviyyəli çıxış icazəsindən — “Top Secret/SCI” statusundan istifadə edən Raş tamamilə uydurma bir dünya yaratmışdı. O, dövlət podratçılarını və rəhbərliyi strateji əhəmiyyətli, fövqəladə məxfi bir missiyaya rəhbərlik etdiyinə inandırırdı. Guya həmin missiyanın icrası üçün böyük məbləğdə pul və maddi sərvətlər naməlum “xarici mənbələrə” ötürülməli idi.
Dələduzluq sxemi demək olar ki, qüsursuz işləyirdi:
– Mövcud olmayan proqramlar: Raş əslində mövcud olmayan dövlət müqavilələri üzrə sənədləşmə aparırdı.
– Vəzifə nüfuzundan istifadə: O, yüksək vəzifəsinə və sərt məxfilik tələblərinə istinad edərək auditorların vəsaitlərin son alıcıları barədə suallar verməsini əngəlləyirdi.
– Saxta şirkətlər: Podratçılar büdcə vəsaitlərini Raşın özünün nəzarət etdiyi saxta şirkətlərin hesablarına köçürürdülər.
Bu sxem vasitəsilə məmur ABŞ dövlət xəzinəsindən təxminən 200 milyon dollar çıxarmağa nail olmuşdu.
Floridadakı dəbdəbəli malikanələr və “qəhrəman pilot” əfsanəsi
ABŞ xəzinədarlığı mövcud olmayan agentlərin fəaliyyətini maliyyələşdirdiyi bir vaxtda Raş real pulları dəbdəbəli həyata xərcləyirdi.
İstintaq materiallarına görə, o, podratçılardan biri vasitəsilə 145 milyon dolları Floridanın Palm-Biç və Hauv-Saund kimi nüfuzlu ərazilərində dörd lüks malikanənin alınmasına yönəltmişdi. Bu daşınmaz əmlak obyektləri sonradan yenidən satılmaq və əldə olunan gəlirlərin qanuni mənşəli kimi göstərilməsi məqsədilə alınmışdı.
İşin ən diqqətçəkən tərəflərindən biri isə Raşın şəxsiyyəti ilə bağlı məqamlar idi. Hər gün real dövlət sirləri ilə işləyən bu şəxs özünün uydurduğu mifin əsirinə çevrilmişdi.
O, gündəlik həyatında belə qonşularına və həmkarlarına yalan danışaraq özünü ABŞ Hərbi Dəniz Qüvvələrinin təltiflər almış təcrübəli pilotu kimi təqdim edirdi. Sonradan ABŞ Ədliyyə Nazirliyi müəyyən etmişdi ki, məmur karyerasında irəliləmək və müxtəlif güzəştlər əldə etmək üçün təhsili və hərbi xidməti barədə sənədləri də saxtalaşdırıb.
Sonluq: milyonlarla dollarlıq “qızıl” sövdələşmə
Qapalı dövlət qurumlarının paradoksu ondadır ki, məxfilik cinayətkarı yalnız ciddi yoxlama başlayana qədər qoruyur.
Sxem daxili audit və əks-kəşfiyyat təhlili zamanı mövcud olmayan layihələrlə bağlı maliyyə əməliyyatlarında uyğunsuzluqlar aşkar edildikdən sonra dağılmağa başladı.
Həbs edilən və elektron rabitə vasitələrindən istifadə etməklə dələduzluqda — ABŞ hüququnda “wire fraud” adlandırılan cinayətdə ittiham olunan Devid Raş məhkəmədə qalib gəlmək şansının az olduğunu tez başa düşdü. İstintaqla razılaşma çərçivəsində o, təqsirini etiraf etdi və ümumi dəyəri ən azı 194 milyon dollar olan əmlakını və aktivlərini dövlətə təhvil verməyə razılaşdı.
ABŞ Ədliyyə Nazirliyinin nümayəndəsi məhkəmə iclasında bildirib:
“Devid Raş şəxsi varlanmaq naminə dövlətin ona göstərdiyi ən yüksək etimaddan sui-istifadə etməyə hazır olduğunu sübut etdi”.
İndi MKİ-nin keçmiş əməkdaşını federal həbsxanada 20 ilədək azadlıqdan məhrumetmə cəzası gözləyir.
Onun işi artıq son onilliklərdə ABŞ kəşfiyyat sisteminin daxili nəzarət mexanizmlərində baş vermiş ən səs-küylü uğursuzluqlardan biri kimi qiymətləndirilir. Bu hadisə həm də bir daha göstərir ki, mütləq məxfilik nəzarətsiz qaldıqda, dövlət sirrini qorumaq üçün yaradılan sistem şəxsi varlanma vasitəsinə çevrilə bilər.
Hazırladı: KONKRET.az-ın Araşdırma Qrupu