Rayan Uayta həkimlər cəmi altı ay ömrünün qaldığını demişdilər. Lakin onun həyatını çətinləşdirən təkcə ölümcül xəstəlik deyildi. Doğma şəhərində üzləşdiyi qorxu, ayrı-seçkilik və qəddarlıq bəzən xəstəliyin özündən də ağır idi.

Rayanın cəmi 13 yaşı vardı. O, komiksləri, videooyunları və velosipedlə şəhərdə gəzməyi sevirdi. Yaşıdlarının əksəriyyəti kimi onun da arzuları sadə idi: məktəbə getmək, dostları ilə görüşmək və adi bir uşaq həyatı yaşamaq.

Rayan ABŞ-ın İndiana ştatındakı Kokomo şəhərində ağır hemofiliya xəstəliyi ilə dünyaya gəlmişdi. Bu xəstəlik səbəbindən onun qanı normal şəkildə laxtalanmırdı. Yaşaması üçün mütəmadi olaraq donor qanından hazırlanan preparatlar qəbul etməli idi. Lakin 1980-ci illərin əvvəllərində qan ehtiyatları milyonlarla insanın həyatını dəyişəcək yeni və qorxulu virusa görə hələ yoxlanılmırdı.

1984-cü ilin dekabrında həkimlər Rayanın anası Cinə dəhşətli xəbər verdilər. Oğlunun həyatını xilas etmək üçün aldığı müalicə nəticəsində Rayan HİV-ə yoluxmuşdu. Həkimlər anaya oğlunun, ehtimal ki, cəmi altı ay yaşayacağını bildirdilər.

Amma bundan sonra baş verənlərin Rayanın xəstəliyi ilə heç bir əlaqəsi yox idi.

Şəhər sakinləri onun HİV-ə yoluxduğunu öyrənən kimi qorxu sürətlə yayıldı. İnsanların demək olar ki, heç biri virusun necə ötürüldüyünü bilmirdi. Onların bildiyi yalnız bir şey vardı: bu xəstəlik ölümcül ola bilərdi.

Valideynlər və müəllimlər Rayanın məktəbə buraxılmaması tələbi ilə petisiyalar imzaladılar. Nəticədə məktəb rəhbərliyi onun dərslərdə iştirakını qadağan etdi.

Rayan isə oxumaq istəyirdi. Buna görə də qarşısında qalan yeganə imkandan istifadə etdi. O, yataq otağından telefon vasitəsilə dərsləri dinləyirdi. Həmin vaxt sinif yoldaşları onun daxil olmasına icazə verilməyən sinifdə əyləşirdilər.

Vəziyyət getdikcə daha acınacaqlı hal alırdı. Bəzi ailələr uşaqlarını Rayanla eyni binada təhsil almasınlar deyə məktəbdən çıxarırdılar. İnsanlar onun toxunduğu əşyalardan belə uzaq dururdular. Uayt ailəsinin əmlakı dağıdılır, təhqiramiz hərəkətlərə məruz qalırdı. Bir gecə isə kimsə onların evinin pəncərəsinə atəş açdı.

Xoşbəxtlikdən, heç kim xəsarət almadı. Lakin Cin Uayt ailəsinin artıq həmin evdə təhlükəsiz yaşaya bilməyəcəyini başa düşdü.

1987-ci ildə ailə təxminən 50 kilometr uzaqlıqda yerləşən kiçik Sisero şəhərinə köçdü. Məsafə o qədər də böyük deyildi, amma Rayan üçün bu, tamam başqa dünyaya qədəm qoymaq demək idi.

Rayan Hamilton-Hayts orta məktəbində təhsil almağa başlamazdan əvvəl müəllimlər və şagirdlər HİV haqqında məlumat əldə etmək üçün vaxt ayırdılar. Onlar virusun əslində necə yayıldığını öyrəndilər.

Buna görə də Rayan yeni məktəbə gələndə illərlə üzləşdiyi qorxu və düşmənçiliklə qarşılaşmadı. Sinif yoldaşları onunla əl sıxmağa, ünsiyyət qurmağa hazır idilər.

Uzun müddətdən sonra ilk dəfə Rayan özünü sadəcə bir şagird kimi hiss etdi. Həkimlər ona cəmi altı ay ömür biçmişdilər. O isə beş ildən çox yaşadı.

Bu illər ərzində Rayan məktəb balında iştirak etdi, dünyanın ən məşhur insanlarından bəziləri ilə dostlaşdı. Müğənni Elton Con onun üçün ailə üzvü qədər yaxın bir insana çevrildi. Maykl Cekson isə ona qırmızı rəngli “Ford Mustang” avtomobili hədiyyə edərək təəccübləndirdi.

Lakin Rayan getdikcə artan şöhrətindən öz hekayəsini unutmaq üçün istifadə etmədi. Əksinə, o, tanınmışlığını insanları maarifləndirmək üçün bir vasitəyə çevirdi.

1988-ci ildə Rayan HİV epidemiyasını araşdıran prezident komissiyası qarşısında çıxış etdi. O, sakit və inamlı şəkildə izah etdi ki, HİV hər kəsə yoluxa bilər və məlumatsızlıq virusun özü qədər ağır fəsadlara səbəb olur.

Bütün yaşadıqlarına baxmayaraq, Rayan ona qarşı göstərilən qəddarlığa heç vaxt nifrətlə cavab vermədi. 1990-cı il aprelin 8-də, xristianların Palm bazarını qeyd etdiyi gün Rayan Uayt İndianapolisdə dünyasını dəyişdi. Onun cəmi 18 yaşı vardı. Orta məktəbi bitirməsinə təxminən bir ay qalmışdı. Ömrünün son günlərində Elton Con Rayanın ailəsinin yanında idi.

Rayanın ölümündən qısa müddət sonra Elton Con alkoqol asılılığından qurtulmaq üçün ciddi addımlar atdı. O, Rayanın cəsarətini müşahidə etməsinin öz asılılığı ilə mübarizədə ona güc verdiyini söylədi.

Öldüyünü bilən bir yeniyetmə, inanılmaz görünsə də, rok musiqisinin əfsanələrindən birinin həyatını dəyişməyə kömək etmişdi.

Rayanın ölümündən dörd ay sonra ABŞ Konqresi onun adını daşıyan qanunu qəbul etdi. HİV-lə yaşayan insanların tibbi yardıma çıxışını təmin etmək məqsədi daşıyan Rayan Uayt proqramı sonrakı onilliklər ərzində də fəaliyyətini davam etdirdi. Bu proqram hər il yüz minlərlə insana tibbi yardım almaqda dəstək göstərir.

Həmin insanların çoxu, bəlkə də, proqramın adını daşıdığı kiçik oğlanın hekayəsini heç vaxt eşitməyəcək.

Bir vaxtlar Rayanın varlığından qorxuya düşən şəhər onun qəlbini sərtləşdirə bilmədi. Evə atılan güllə onu susdura bilmədi. Həkimlərin verdiyi altı aylıq ömür proqnozu da onun bütün bir ölkənin HİV-ə münasibətini dəyişməsinə mane ola bilmədi. Rayan Uayt sübut etdi ki, qorxu hər hekayənin sonu olmaq məcburiyyətində deyil. Bəzən insanın göstərdiyi mərhəmət və xeyirxahlıq hər şeydən uzunömürlü olur.

O, sadəcə adi həyat yaşamaq istəyən 13 yaşlı bir oğlan idi. Lakin sonda qorxan, anlamayan və onu özündən uzaqlaşdıran insanların qarşısında HİV-lə yaşayan insanların səsinə çevrildi.

O, həyatını dəyişdirən xəstəliyi seçməmişdi. Amma ona qalan vaxtı necə dəyərləndirəcəyini özü seçdi.

Rayan Uayt məhz buna görə bu gün də xatırlanır. Ona cəmi altı ay ömür verildiyinə görə yox, yaşadığı illəri insanların öyrənməli olduğu həqiqətləri onlara anlatmağa həsr etdiyinə görə.

Rəsmiyyə Şərifova,

KONKRET.az