Azərbaycanda regionların sosial-iqtisadi inkişafının sürətləndirilməsi, bölgələr arasında iqtisadi fəallıq fərqinin azaldılması və əhalinin regionlarda məşğulluq imkanlarının genişləndirilməsi əsas məsələlərdən biri olaraq qalır. Regionların yalnız dövlət investisiyaları hesabına deyil, eyni zamanda özəl sektor, yerli sahibkarlıq və yeni iqtisadi təşəbbüslər hesabına inkişaf etdirilməsi vacibdir.

Mövzu ilə bağlı KONKRET.az-a danışan beynəlxalq idarəetmə sistemləri üzrə mütəxəssis Asif İbrahimov bildirib ki, regionların davamlı inkişafı üçün ilk növbədə hər bir bölgənin özünəməxsus iqtisadi potensialı düzgün qiymətləndirilməlidir.

Onun sözlərinə görə, bütün regionlara eyni iqtisadi yanaşmanın tətbiqi gözlənilən nəticəni verməyə bilər:

“Regionların sosial-iqtisadi inkişafı üçün vahid modeldən istifadə etmək əvəzinə, hər bir rayonun öz potensialına uyğun inkişaf strategiyası hazırlanmalıdır. Məsələn, bir regionda kənd təsərrüfatı və emal sənayesi, digərində turizm, başqa bir bölgədə logistika və xidmət sektoru daha böyük perspektivə malik ola bilər. Buna görə də yerli imkanlar dəqiq müəyyənləşdirilməli və investisiyalar həmin istiqamətlərə yönəldilməlidir”.

Mütəxəssis hesab edir ki, regionların inkişafında yerli sahibkarlığın stimullaşdırılması xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Onun fikrincə, yeni müəssisələrin yaradılması yalnız iqtisadi aktivliyi artırmır, eyni zamanda bölgələrdə iş yerlərinin sayının çoxalmasına və əhalinin böyük şəhərlərə axınının azalmasına şərait yaradır.

Asif İbrahimovun sözlərinə görə, bu baxımdan sahibkarlar üçün maliyyə resurslarına çıxış imkanlarının genişləndirilməsi, güzəştli kredit mexanizmlərinin təkmilləşdirilməsi və investorlara yaradılan şəraitin daha da yaxşılaşdırılması vacibdir.

“Regionda sahibkar fəaliyyət göstərmək üçün yalnız maliyyə deyil, həm də infrastruktur, kadr, bazar və logistika imkanlarına ehtiyac duyur. Əgər istehsal müəssisəsi yaradılırsa, onun məhsulunun bazara çıxarılması üçün yol, logistika, anbar, enerji və digər imkanlar təmin edilməlidir. Bu elementlərdən biri zəif olduqda investisiyanın səmərəliliyi də aşağı düşür”, – deyə ekspert qeyd edib.

Mütəxəssis regionlarda emal sənayesinin inkişafını da vacib istiqamətlərdən biri hesab edir. Onun fikrincə, bölgələrdə yalnız xammal istehsal etməklə kifayətlənmək əvəzinə, həmin məhsulların yerində emal olunması əlavə dəyərin regionda qalmasına imkan verə bilər.

“Misal üçün, kənd təsərrüfatı məhsulunun sadəcə yetişdirilməsi ilə həmin məhsulun emal olunaraq qablaşdırılması və hazır məhsul formasında bazara çıxarılması arasında ciddi iqtisadi fərq var. Emal müəssisələri həm fermer üçün əlavə bazar yaradır, həm də yeni iş yerlərinin açılmasına imkan verir”, – deyə Asif İbrahimov vurğulayıb.

O, əlavə edib ki, regionların sosial inkişafı yalnız iqtisadi göstəricilərlə ölçülməməlidir. Bölgələrdə təhsil, səhiyyə, sosial xidmətlər, nəqliyyat və rəqəmsal infrastrukturun inkişafı da paralel şəkildə aparılmalıdır.

Ekspertin sözlərinə görə, xüsusilə gənclərin regionlarda qalması üçün onların peşə və təhsil imkanlarının genişləndirilməsi mühüm şərtdir:

“Gənc insan regionda yaxşı təhsil ala, peşə öyrənə və normal gəlir əldə edə bilirsə, onun paytaxta və ya xaricə getmək motivasiyası da azalır. Buna görə regionların inkişafı yalnız yeni yolların və binaların tikintisi ilə məhdudlaşmamalıdır. İnsan kapitalına investisiya ən vacib istiqamətlərdən biridir”.

Asif İbrahimov rəqəmsallaşmanın regionların inkişafında yeni imkanlar yaratdığını da bildirib. Onun fikrincə, internet və rəqəmsal xidmətlərin əlçatanlığının artırılması regionlarda yaşayan insanların həm təhsil, həm də məşğulluq imkanlarını genişləndirə bilər.

“Bu gün bir insanın işləməsi üçün mütləq böyük şəhərdə yaşaması şərt deyil. Rəqəmsal imkanlar regionlarda distant iş, elektron xidmətlər və yeni biznes modellərinin inkişafına şərait yaradır. Buna görə yüksək sürətli internet və rəqəmsal infrastruktur artıq regionların sosial-iqtisadi inkişafının əsas elementlərindən biri kimi qəbul edilməlidir”, – deyə o, qeyd edib.

Mütəxəssis həmçinin turizm potensialından daha səmərəli istifadə edilməsinin vacibliyinə diqqət çəkib. Onun sözlərinə görə, Azərbaycanın müxtəlif bölgələrində təbii, tarixi və mədəni imkanlar mövcuddur və bu potensialın düzgün idarə olunması region iqtisadiyyatına ciddi töhfə verə bilər.

Ekspert hesab edir ki, turizmin inkişafı zamanı yalnız otellərin tikilməsi deyil, yerli məhsulların, sənətkarlığın, milli mətbəxin və digər xidmətlərin də turizm zəncirinə inteqrasiyası təmin olunmalıdır.

“Turist bölgəyə gəldikdə onun xərclədiyi vəsaitin mümkün qədər böyük hissəsi yerli iqtisadiyyatda qalmalıdır. Bunun üçün yerli sahibkarların turizm sektoruna cəlb edilməsi, ailə bizneslərinin və kiçik müəssisələrin dəstəklənməsi vacibdir”, – deyə Asif İbrahimov bildirib.

Onun fikrincə, regionların inkişafında yerli idarəetmənin effektivliyinin artırılması da xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Yerli problemlərin daha operativ müəyyənləşdirilməsi və onların həlli üçün konkret mexanizmlərin formalaşdırılması idarəetmənin səmərəliliyini yüksəldə bilər.

“İnkişaf proqramlarının nəticələri ölçülə bilən göstəricilər əsasında qiymətləndirilməlidir. Hansı regionda nə qədər yeni iş yeri yaradılıb, sahibkarlıq subyektlərinin sayı nə qədər artıb, investisiyanın həcmi nə qədər yüksəlib, əhalinin gəlirləri necə dəyişib – bütün bunlar konkret şəkildə ölçülməlidir. Əks halda görülən işlərin real iqtisadi nəticəsini qiymətləndirmək çətinləşir”, – deyə mütəxəssis əlavə edib.

Asif İbrahimovun sözlərinə görə, regionların sosial-iqtisadi inkişafının əsas məqsədi yalnız ayrı-ayrı layihələrin həyata keçirilməsi deyil, özünü inkişaf etdirə bilən regional iqtisadi sistemlərin formalaşdırılması olmalıdır.

“Davamlı inkişaf üçün dövlət dəstəyi müəyyən mərhələdə əsas rol oynaya bilər. Lakin uzunmüddətli perspektivdə regionların öz iqtisadi gəlirlərini formalaşdırması, yerli sahibkarlığın güclənməsi və özəl investisiyaların artması əsas hədəf olmalıdır. Bu model qurularsa, regionların iqtisadi dayanıqlığı daha da möhkəmlənər”, – deyə ekspert bildirib.

Aynurə İsmayıl
KONKRET.az

P.S. Yazı Azərbaycan Respublikası Media və Yayım Şurasının maliyyə dəstəyi ilə “regionların sosial-iqtisadi inkişafının təşviq edilməsi” mövzusuna uyğun olaraq dərc edilir.