• Bir vaxtlar Fransada üsyan başladı. Küçələrə təxminən bir milyon etirazçının çıxdığı iddia edilirdi. Onlar mağazaların vitrinlərini sındırır, kiçik dükanları talayır, manekenlərin üzərindən bahalı brend geyimlərini çıxararaq öz paltarlarının üstündən geyinirdilər.

Şəhər administrasiyalarına hücumlar edilir, etirazçılar normal həyat, yüksək maaşlar, təmiz və təhlükəsiz küçələr tələb edirdilər. Eyni zamanda, zibil qutularını aşıraraq Fransa şəhərlərini nəhəng zibilliyə çevirirdilər.

Kiçik mağaza sahibləri etirazçılara yalvarırdılar ki, dayansınlar, heç olmasa son pulları ilə ayaqda saxladıqları dükanlara toxunmasınlar. Onlar izdihama etirazçıların narazılığını başa düşdüklərini söyləyir, özlərinin də ağır vəziyyətdə yaşadıqlarını xatırladır və dükanlarını dağıtmamağı xahiş edirdilər.

Lakin çox vaxt bu yalvarışlar qəhqəhələrlə qarşılanırdı. Ardınca mağaza sahibləri kənara itələnir, dükanlar talan edilir, arxada isə boş rəflər, sınmış vitrinlər və göz yaşları içində qalmış insanlar qalırdı.

Marsel, Nant, Paris, Bordo və Tuluza kimi şəhərlər — bir vaxtlar insanın sevdiyi, rahatlıq tapdığı məkanlar — getdikcə dağıntıların və qorxunun hökm sürdüyü yerlərə çevrilirdi.

— Nə istəyirsiniz axı? — çörəkçilər, qənnadı mağazalarının və kiçik restoranların sahibləri göz yaşları içində qışqırırdılar.

Cavab isə hazır idi:

— Ədalət və daha yaxşı həyat! Bunu başa düşmək bu qədərmi çətindir?

— Onda gedin, Yelisey sarayında hesablaşın! — deyə mağaza sahibləri cavab verirdilər. — Biz də sizin kimi hər gün on saat işləyən, borclarını ödəyən, ailəsini dolandırmağa çalışan adi insanlarıq!

Onlara cavab olaraq yenə gülüş səsləri eşidilirdi. Cəmi on dəqiqə sonra isə bir az əvvəl təzə, xırtıldayan çörəklərlə dolu olan rəflər boşalırdı.

İzdihamın arasında mütləq Napoleonun məşhur papağını geyinərək Fransa prezidentinin iqamətgahına yürüş edəcəklərini bəyan edənlər də tapılırdı. Qədim zəng qüllələri, tarixi malikanələr, təzə Peugeot və Citroën avtomobilləri alova bürünürdü. Yanğınların tüstüsü, yanmış təkərlərin kəskin qoxusu şəhərlərin küçələrinə yayılırdı.

Paris özünü tanımırdı. Fransa şəhərləri baş verənlərdən sanki ağlayırdı. Fransanın vaxtilə zərər vurduğ u dünyanın müxtəlif yerlərində yaşayan insanlar isə bu mənzərəyə sevinclə baxırdılar.

Bu arada Fransa prezidenti günlərini opera tamaşalarına və həyat yoldaşı ilə estrada konsertlərinə sərf edir, sonra isə ciddi görkəm alaraq iğtişaşlara son qoyacağını və günahkarları cəzalandıracağını bəyan edirdi.

Bir həftə sonra iki yüz min nəfərlik izdihamın Parisə daxil olduğu və sürətlə şəhərin mərkəzinə doğru irəlilədiyi bildirilirdi.

Fransa paytaxtının belə sürətlə ələ keçirilməsi, guya, yalnız rus imperatoru I Aleksandrın dövründə baş vermişdi. Həmin vaxt rus qoşunları 1814-cü ildə işğal edilmiş Parisə daxil olmuşdular.

Polis etirazçıların qarşısını almaqda aciz görünürdü. Prezident müqavimətin dayandırılması barədə göstəriş verdi və etirazların səkkiz nümayəndəsini danışıqlar üçün Yelisey sarayına dəvət etdi.

Danışıqlar uzun və gərgin keçdi. Fransa lideri tələbləri diqqətlə dinləyir, onları yumşaltmağa və qarşıdurmanı dayandırmağa çalışırdı.

Bu vaxt sarayın qarşısında on minlərlə qızğın etirazçı toplaşmışdı. Onlar istefa, əlavə hüquq və azadlıqlar tələb edirdilər.

Polis izdihamı güclə nəzarətdə saxlayırdı. Fransanın ən yaxşı əsgərləri belə, sanki, ağır döyüşlərdən çıxmış peşəkar hərbçilər deyil, qorxuya düşmüş məktəblilər dəstəsi təsiri bağışlayırdı.

Nəhayət, mətnin müəllifinin təsvirinə görə, prezident etirazçıların tələblərinə boyun əyməli oldu. Yüz minlərlə əlcəzairliyə Fransa vətəndaşlığı verildiyi, onların qohumlarını ölkəyə gətirmək imkanlarının genişləndirildiyi iddia edilir. Bununla yanaşı, hüquq və azadlıqlarını müdafiə etmək üçün müxtəlif həmkarlar ittifaqları və təşkilatlar yaratmalarına şərait yaradıldığı bildirilir.

Sonrakı dövrdə isə keçmiş etirazçıların bələdiyyələrdə, polis orqanlarında, orduda və məhkəmə sistemində yüksək vəzifələr tutmağa başladığı söylənilir.

Beləliklə, guya, hamı istədiyinə nail oldu.

Fransa prezidenti hakimiyyətini, siyasi elita isə öz mövqeyini və iqtisadi imkanlarını qoruyub saxladı. Etirazçılar isə özlərini və Afrikanın müxtəlif bölgələrindən baş verənləri televiziya və radio vasitəsilə izləyən milyonlarla həmvətənlərini yeni hüquqi imkanlarla təmin etdilər.

Bir müddət sonra, müəllifin kinayəli təsvirinə görə, vaxtilə fransız çörəkçilərinin dükanlarını dağıdanların qohumları dövlət vəzifələrində təmsil olunmağa başlayacaq, onların da yolu açılacaqdı.

Bəs adi fransızlar?

Onlar sınmış vitrinləri öz pulları hesabına bərpa etməli, dağıdılmış dükanların zərərini ödəməli və növbəti iğtişaş təhlükəsi ilə yaşamalı idilər.

Prezident Fransua Mitteran isə daha uzun illər hakimiyyətdə qalacaq, Avropanın inteqrasiyası ideyasını dəstəkləyəcək və Avropada sərhədlərin açılmasına yönələn proseslərdə iştirak edəcəkdi. O, müxtəlif siyasi qüvvələrlə münasibətləri qorumağa çalışacaqdı.

Çünki Avropada müxtəliflik ideyası getdikcə daha çox ön plana çıxırdı.

Müxtəlif mədəniyyətlərin yanaşı yaşaması, əlbəttə, cəmiyyət üçün zənginlik ola bilər. Ancaq bunun uğurlu olması üçün qarşılıqlı hörmət, qanunlara əməl etmək və hamı üçün eyni məsuliyyət prinsipi də qorunmalıdır.

Mətnin müəllifi isə gələcəkdə Fransaya gələn böyük miqrant kütlələrinin Avropa İttifaqının açıq sərhədlərindən yararlanaraq ölkələr arasında sərbəst hərəkət edəcəyini, liberal qanunvericiliyin yaratdığı imkanlardan istifadə edəcəyini və Fransa mağazalarından oğurluqların davam edəcəyini təsvir edir.

Dükanın qarşısında isə yenə həmin fransız dayanacaq: zəhməti ilə qazandığı çörəyini qorumağa çalışan, izdihama yalvararaq heç olmasa özünə toxunmamağı xahiş edən sadə insan.

Onu yenə kənara itələyəcək, sonra da geniş təbəssümlə ədalət uğrunda mübarizəyə mane olmamağı tələb edəcəklər.

Mətnin müəllifi iddia edir ki, 1980-ci illərin əvvəllərində Fransanı belə bir gələcək gözləyirdi. İnsanlara isə işıqlı və gözəl həyat vəd edilirdi…

 

Əsl sual budur: cəmiyyətə daha yaxşı həyat vəd edən siyasi qərarlar insanların təhlükəsizliyini, zəhmətinin bəhrəsini və qanun qarşısında bərabərliyini qoruya bilmirsə, həmin vədlərin dəyəri nədir?

Hazırladı: Natiq Səlim,

KONKRET.az