Türkiyənin “Evrensel” nəşrinin əməkdaşı İhsan Çarallan narahatlıqla yazır ki, Əsəd qüvvələri İdlibin dərinliklərinə doğru irəliləyir.
Bu haqda material inosmi.ru saytında yerləşdirilib.
KONKRET.az həmin yazını sizə təqdim edir.
“Bəşər Əsəd Rusiya bostanına daş ataraq atəşkəs rejiminə riayət etməməsindən şikayətlənir. Lakin Moskva vəziyyəti anlayır və hesab edir ki, Türkiyə regionda fəaliyyət göstərən terrorçularla əlaqələri heç cür poza bilməz.
İdlibdə baş verən hadisələr Ərdoğan administrasiyasının Suriya siyasətində manevr məkanı daraldığını göstərir və biz Türkiyənin Rusiya, hətta ABŞ-la münasibətlərində həlledici məqamlardan birinin meydana gəldiyini görürük.
Suriya ordusu İdlibdə səkkiz türk hərbçisinin ölümündən sonra da sürətlə şimala, əyalətin mərkəzinə doğru irəliləməkdə davam edir. Dəməşq İdlibdə M4 və M5 avtomobil yollarının kəsişməsində yerləşən toqquşmaların strateji rayonlarından olan Sərəkib şəhərinə yiyələnib. Suriya Ordusu Sərəkibin müdafiəsi üçün İdlibin mərkəzinə doğru irəliləyir.
Türkiyə Silahlı Qüvvələri isə İdlib ərazisində öz hərbi mövcudluğunu artırmaq və müşahidə postlarını artırmaq üçün hərbi, zirehli texnika, tank və artilleriya qurğularını inanılmaz dərəcədə çıxaldır.
Son məlumata görə, İdlib-ə 300-dən artıq texnikadan ibarət hərbi konvoy göndərilib.
Lakin bu köçün həyata keçirildiyi “müşahidə postları” əslində mühasirəyə alınmış kiçik adalara çevrilib. Regionda baş verən hadisələr göstərir ki, qarşıdakı günlərdə İdlibdə Türkiyə üçün əsl problem bu bəndlərin möhkəmləndirilməsi və müdafiəsi deyil, bu postlardan “təhlükəsiz və əngəlsiz şəkildə necə çıxacağı” olacaq.
İdlibdən kim gedəcək: Suriya, yoxsa Türkiyə?
Prezident Ərdoğan daxili siyasətə istiqamətlənmiş sərt bəyanatlar verir. Bu sərtlik Türkiyənin Rusiya və ABŞ-la Suriya sərhədinə dair bağlanmış “razılaşmalardan” imtina etməsinə, az qala, “mümkün qədər cənuba getmək” fikrinə çatır. Digər tərəfdən, prezident Ərdoğan Suriya ordusuna fevralın sonuna qədər “Soçidə müəyyən edilmiş sərhədlərə güc çəkilməsi” üçün vaxt verir.
Fevralın 8-də Ankaraya gələn Rusiya nümayəndə heyəti ilə görüş “atəşin dayandırılması” kimi nəticə vermədi. Əksinə, “yaxın günlərdə danışıqları davam etdirmək” barədə qərar qəbul edilib.
Bu qərardan belə nəticə çıxır ki, Rusiya bu danışıqları fevralın sonuna qədər davam etdirməyi, vaxt gəldikdə isə, Suriya ordusunun döyüş meydanında durduğu vəziyyətdən çıxış edərək, müəyyən konsensusa nail olunmasını təmin etməyi düşünür. Çünki Suriya ordusunun irəliləmə templərinə görə, fevralın sonuna Soçidə müəyyən edilmiş sərhədlərdən güc çəkməsi, Türkiyənin dediyi kimi, böyük ehtimalla, döyüş meydanında “qəbuledilməz təklif” olacaq. (Əslində, döyüş sahəsindəki reallıqların xəritəsi böyük ölçüdə hərbi vəziyyətin artıq indi belə olduğunu göstərir.) Və praktikada bu, Türkiyə Silahlı Qüvvələrinin müşahidə məntəqələrini ləğv etməsi və İdlibdən ayrılacağı deməkdir.
Rusiya Türkiyəni “əl-Qaidə”yə himayədarlıq etməkdə ittiham edib
Rusiya və Türkiyənin Suriya siyasəti İdlibdə toqquşub. Mübahisə yalnız Suriya problemi ilə məhdudlaşmayıb və o həddə çatıb ki, Rusiya Türkiyənin qeyri-Osmanlı xarici siyasətini də gündəmə gətirib.
Axı Rusiya Türkiyənin İdlibdəki planlarına nəinki etiraz edir, eyni zamanda, Türkiyənin cihadçı-terrorçu qruplarla münasibətlərinə ciddi etiraz edir.
Belə ki, Rusiya nümayəndə heyətinin Türkiyəyə gəlişindən bir gün əvvəl, fevralın 7-də Rusiyanın xarici işlər naziri Lavrov Türkiyəyə qarşı açıq-aşkar tənqidlər səsləndirib: “Bizim Türkiyə ilə razılaşmalarımız var və onlar İdlibdə deeskalasiya zonası rejimini dəqiq əks etdirir. Türkiyəli həmkarlarımız bu regionda əməkdaşlıq etdikləri müxalifəti “ən-Nusra” terrorçularından (“fəth əş-Şam” adlı yeni adı altında) ayırmağı öhdələrinə götürüblər.
Fevralın 4 — də keçirilən bəyanatda Lavrov İdlibdəki vəziyyəti analoji şəkildə şərh edərək, bu iddiaları bir qədər sərt səsləndirib. Nazir Türkiyəni “ən-Nusra”nın üzvləri də daxil olmaqla, İdlibdən yüzlərlə yaraqlını regionda hərbi əməliyyatların genişləndirilməsi üçün Liviyaya aparmaqda ittiham edib. Bu, Rusiyanın ən açıq və səs-küylü şəkildə Türkiyənin ünvanına ən yüksək səviyyədə ifadə etdiyi sadə tənqidlərdən çox kənara çıxan ittihamlardır!
Rusiya “qamçı” ilə səhnədə, ABŞ “pryanik” ilə
Tramp administrasiyası hazırkı mərhələni Türkiyə-Rusiya münasibətlərində diqqətlə izləyir və bu vəziyyəti özü üçün əlverişli imkana çevirməyə çalışır. Belə ki, Tramp və onun administrasiyası yeni miqrant dalğasından ehtiyatlanan Aİ-nin dəstəyini əldə edərək, İdlibdə Türkiyənin tərəfinə açıq şəkildə qalxıb və Türkiyə-Rusiya münasibətlərində gərginliyin yaranmasına səbəb olan mövqe tutaraq Türkiyənin tələblərinə paralel olaraq, İdlibdə “atəşkəs rejimi”nə çağırıblar.
Qarşıdakı günlərdə ABŞ-ın Suriya üzrə xüsusi nümayəndəsi Ceyms Ceffrinin (James Jeffrey) rəhbərlik etdiyi Amerika nümayəndə heyətinin Ankaraya səfər edəcəyi və Türkiyə ilə İdlib üzrə danışıqlar aparacağı gözlənilir.
Rusiya kimi, ABŞ da Türkiyə ilə münasibətlərini yeni təməl üzərində qurmaq üçün İdlibdən istifadə etmək istəyir və bu məqsədlə Türkiyəni Rusiya ilə münasibətlərdə gərginliyə təhrik edir!
Bütün bu müddətdə Türkiyənin Suriyadakı əsas siyasəti ABŞ-la Rusiya arasında tərəddüdlərin olduğunu nəzərə alsaq, Rusiya ilə əl-ələ vermək çətinləşərsə, Türkiyənin ABŞ-ın xeyrinə qalacağı gözləniləndir.
Bu baxımdan, İdlib böhranını öz xeyrinə dəyişmək istəyən ABŞ Türkiyəyə yeni təkliflərlə gələcəksə, bu, təəccüblü olmaz. İdlibdə Türkiyənin sıxıntılı vəziyyətindən istifadə etmək və onu regional strategiyalarının iştirakçısı etmək üçün ABŞ “qamçılar” və “pryaniklər” kimi bütün kozırları işə salacaq.
Bu mərhələdə isə Rusiya “terrorçulara himayədarlıq” ittihamı şəklində tikanlı məftildən istifadə edir, ABŞ isə Saxarada “İdlib statusu dəyişməməlidir”, “pryanik”dən istifadə edir.
Ancaq sabah “qamçılar” da dəyişə bilər!
Hadisələrin inkişafını yaxın günlərdə görəcəyik”.
Babək Göyüş
KONKRET.az