“Londondan xəbər verirlər…”. 1913-cü ildə Rusiyanın dövri mətbuatında dərc olunan bu qısa xəbər bugünkü oxucu üçün ilk baxışdan qəribə görünə bilər. Ancaq həmin dövrün sosial münasibətlərinə nəzər saldıqda, xəbərin arxasında kifayət qədər ciddi ictimai problemin dayandığı görünür.
1913-cü ildə Rusiyada nəşr olunan dövri mətbuatın xarici xəbərlər bölmələrindən birində belə bir məlumat yer alıb:
«“Londondan xəbər verirlər: Ərlərinin əmlakını girov qoyaraq içkiyə xərcləyən qadınların tez-tez sərxoşluğa qurşanması xeyriyyəçiləri alkoqol aludəçisi qadınlardan ərləri qorumaq üçün cəmiyyət yaratmağa vadar edib. Cəmiyyət qadının ərinin əmlakını girov qoymasını və içkiyə xərcləməsini qadağan edən qanunun qəbul edilməsi üçün müraciət edir.”»
Bu gün oxuduqda qeyri-adi səslənən xəbər əslində XX əsrin əvvəllərində ailə, mülkiyyət, qadınların hüquqları və alkoqolizm ətrafında gedən müzakirələrin maraqlı nümunələrindən biridir.
Alkoqolizm ailə probleminə çevriləndə
XIX əsrin sonu və XX əsrin əvvəllərində alkoqolizm Avropanın bir sıra ölkələrində ciddi sosial problem kimi müzakirə olunurdu. Söhbət yalnız şəxsin içki içməsindən getmirdi. Alkoqoldan asılılıq ailənin maddi vəziyyətinə, uşaqların həyatına və məişət münasibətlərinə də təsir göstərirdi.
1913-cü ildə Londondan yayılan bu xəbər də problemin məhz ailə və əmlak aspektinə diqqət çəkir. Xəbərdə söhbət alkoqol aludəçisi olduğu bildirilən qadınların ərlərinə məxsus əmlakı girov qoymasından və əldə olunan vəsaiti içkiyə xərcləməsindən gedir.
Bu səbəbdən bir qrup xeyriyyəçinin xüsusi cəmiyyət yaratdığı və qadınların ərinin əmlakına bu şəkildə sərəncam verməsinin qarşısını alacaq qanunun qəbulunu tələb etdiyi bildirilir.
Maraqlı məqam: ailə əmlakı kimə məxsus idi?
Xəbərin ən diqqətçəkən tərəflərindən biri məhz əmlak məsələsidir. XX əsrin əvvəllərində ailə daxilində mülkiyyət və maliyyə üzərində hüquqlar bugünkü anlayışlardan ciddi şəkildə fərqlənirdi.
Qadınların iqtisadi və hüquqi müstəqilliyi məsələsi həmin dövrdə Britaniyada da geniş müzakirə olunan mövzulardan biri idi. Qadınların seçki hüququ uğrunda mübarizəsi, mülkiyyət hüquqları və ailə daxilində hüquqi statusu cəmiyyətin gündəmində idi.
Ona görə də 1913-cü ilin belə bir xəbəri təkcə alkoqol problemi haqqında məlumat deyil. Həm də həmin dövrün ailə münasibətlərinə və qadının hüquqi statusuna dair təsəvvürlərini göstərən kiçik bir tarixi sənəd kimi maraq doğurur.
Qəribə səslənən “əksinə çevrilmiş” problem
Müasir oxucu adətən ailədə qadının alkoqoldan əziyyət çəkməsi mövzusunu başqa prizmadan qiymətləndirir. 1913-cü il xəbəri isə məsələyə daha çox ailənin maddi təhlükəsizliyi və ərinin mülkiyyətinin qorunması baxımından yanaşır.
Burada diqqət çəkən başqa məqam da cəmiyyətin problemin həlli üçün qanunvericiliyə müraciət etməsidir. Yəni söhbət sadəcə xeyriyyəçilikdən və ya maarifləndirmədən getmir. Cəmiyyət dövlətin bu məsələyə müdaxilə etməsini və müəyyən hüquqi məhdudiyyət tətbiq etməsini istəyir.
Bu isə həmin dövrün ictimai problemlərin həllinə yanaşması barədə də təsəvvür yaradır: ailəni dağıdan sosial problemin qarşısını almaq üçün qanun dəyişdirilməlidir.
Bir əsrdən artıq əvvəlki Londonun gündəmi
1913-cü il Birinci Dünya müharibəsinin başlanmasından cəmi bir il əvvəl idi. Britaniya imperiyası dünyanın ən böyük siyasi və iqtisadi güclərindən biri sayılırdı. London sürətlə böyüyən, sənayeləşən və sosial dəyişikliklər yaşayan nəhəng şəhər idi.
Belə bir mühitdə qəzetlər gündəlik siyasi hadisələrlə yanaşı, cəmiyyətin məişət problemlərinə də geniş yer verirdilər. Alkoqolizm, yoxsulluq, ailə münasibətləri, qadın hüquqları və uşaqların müdafiəsi kimi məsələlər dövrün ictimai müzakirələrinin bir hissəsi idi.
Bu baxımdan 1913-cü ildə dərc edilmiş həmin qısa xəbər bizə yüz ildən artıq əvvəlki cəmiyyətin gündəlik həyatından kiçik, amma maraqlı bir görüntü təqdim edir.
Ən maraqlısı isə budur ki, bir əsr əvvəl qəzet səhifəsinə sığan bir neçə cümlə bu gün tarix, ailə münasibətləri, qadın hüquqları və sosial problemlər barədə uzun-uzadı düşünməyə səbəb olur.
Bəzən tarixi anlamaq üçün böyük kitablar oxumağa ehtiyac yoxdur. Köhnə qəzetlərin bir küncündə dərc edilmiş cəmi bir neçə cümlə belə, həmin dövrün insanlarının nədən qorxduğunu, hansı problemlərlə üzləşdiyini və bu problemlərə hansı çıxış yollarını axtardığını göstərməyə kifayət edir.
1913-cü ilin Londondan gələn bu qəribə xəbəri də məhz belə kiçik, lakin maraqlı tarixi pəncərələrdən biridir.
Hazırladı: Ağagül Mürsəlov,
KONKRET.az