Bəziləri yaponların uzunömürlülüyünü onların çiy balıq, dəniz məhsulları və yosunlardan ibarət qidalanma rejimi ilə əlaqələndirir. Həqiqətən də, ənənəvi yapon mətbəxində balıq, tərəvəz, düyü, soya məhsulları və digər faydalı qidalar mühüm yer tutur. Lakin uzunömürlülüyü yalnız bu amillə izah etmək düzgün olmazdı. Dünyanın müxtəlif ölkələrində də dəniz məhsulları, meyvə və tərəvəzlərlə zəngin qidalanan insanlar var. Deməli, məsələyə daha geniş yanaşmaq lazımdır.

Uzunömürlülüyün arxasında hansı amillər dayanır?

Yaponiyanın uzunömürlülük sahəsində əldə etdiyi nəticələr bir neçə amilin qarşılıqlı təsiri ilə bağlıdır. Əhalinin tibbi xidmətlərə çıxışı, xəstəliklərin erkən aşkarlanması, sağlam qidalanma vərdişləri və fiziki fəallıq bu baxımdan mühüm rol oynayır.

• Yaponiyada gündəlik həyatın bir hissəsi olan piyada hərəkət etmək, ictimai nəqliyyatdan istifadə, qida rasionunda ölçüyə riayət etmək və yaşlı insanların cəmiyyətdə fəal qalması da sağlam yaşlanmaya töhfə verə bilər. Eyni zamanda, ailə münasibətləri, sosial əlaqələr və insanın özünü cəmiyyətin bir hissəsi kimi hiss etməsi psixoloji rifah üçün əhəmiyyətlidir.

Səhiyyə sisteminin təşkili də unudulmamalıdır. Tibbi xidmətlərin əlçatanlığı, profilaktik müayinələr və xəstəliklərin vaxtında müalicəsi insanların həm ömrünə, həm də həyat keyfiyyətinə təsir göstərir. Buna görə də Yaponiyanın təcrübəsini yalnız milli mətbəx və ya düşüncə tərzi ilə əlaqələndirmək elmi baxımdan yetərli deyil.

İnsanların bir-birinə münasibəti nəyi dəyişir?

Yapon cəmiyyətinin diqqət çəkən xüsusiyyətlərindən biri ünsiyyətdə nəzakətə və qarşılıqlı hörmətə verilən önəmdir. İnsanlar fikir ayrılıqlarını mümkün qədər qarşı tərəfi alçaltmadan ifadə etməyə, ictimai münasibətlərdə tarazlığı qorumağa və başqalarının hisslərini nəzərə almağa çalışırlar.

Əlbəttə, bu xüsusiyyət bütün yaponlara şamil edilə bilməz. Hər cəmiyyətdə olduğu kimi, Yaponiyada da fərqli xarakterlər, münaqişələr və sosial problemlər mövcuddur. Bununla belə, qarşılıqlı hörmətə əsaslanan ünsiyyətin insanlar arasında etimadı gücləndirdiyini, sosial gərginliyi azaltmağa kömək etdiyini söyləmək mümkündür.

İnsanın gündəlik həyatında qarşılaşdığı stress, tənhalıq və davamlı münaqişələr onun psixoloji vəziyyətinə təsir edə bilər. Əksinə, dəstək gördüyü, fikirlərinə hörmətlə yanaşıldığı və özünü güvəndə hiss etdiyi mühitdə insanın emosional rifahı daha yaxşı ola bilər. Sosial münasibətlərin sağlamlığı ilə fiziki və psixoloji sağlamlıq arasındakı əlaqə də elmi araşdırmalarda diqqət çəkən mövzulardandır.

Bu mənada xoş münasibət və müsbət düşüncə uzunömürlülüyün yeganə səbəbi olmasa da, sağlam həyatın mühüm tamamlayıcı amilləri kimi qiymətləndirilə bilər.

Yaponiyanın iqtisadi uğurunun sirri nədir?

Yaponiyanın uğurundan danışarkən onun iqtisadi inkişafını da ayrıca nəzərdən keçirmək lazımdır. Ölkə məhdud təbii resurslara, dağlıq ərazilərin geniş yayılmasına və təbii fəlakət risklərinə baxmayaraq, dünyanın aparıcı sənaye və texnologiya mərkəzlərindən birinə çevrilib.

Bu nəticənin arxasında təhsil, elmi tədqiqatlar, texnoloji yeniliklər, sənaye istehsalı, keyfiyyətə nəzarət, uzunmüddətli planlaşdırma və insan kapitalına yatırılan sərmayələr dayanır. Yaponiyanın iqtisadi yüksəlişində dövlət siyasəti, şirkətlərin fəaliyyəti və beynəlxalq ticarət də mühüm rol oynayıb.

Buna görə də ölkənin rifahını yalnız insanların bir-birinə xoş münasibəti ilə izah etmək düzgün olmazdı. Nəzakət, intizam və kollektiv məsuliyyət iqtisadi fəaliyyətə müsbət təsir göstərə bilər, lakin bunlar səmərəli institutları, texnoloji inkişafı və düzgün iqtisadi qərarları əvəz etmir.

Yaponiyanın təcrübəsi göstərir ki, ölkənin inkişafı üçün təbii sərvətlərin çoxluğu vacib şərt deyil. İnsanların bilik və bacarıqlarından səmərəli istifadə etmək, təhsilə önəm vermək, keyfiyyətli məhsul istehsal etmək və gələcəyi planlaşdırmaq da böyük nəticələrə gətirib çıxara bilər.

Müsbət düşüncə həyatımızı necə dəyişir?

Bütün bunların fonunda başqa bir məsələ də diqqətəlayiqdir: insanın düşüncə tərzi və sözlərinin ətrafındakılara təsiri.

Bəzən bir xoş söz insanın özünəinamını artırır, çətin anında ona güc verir. Sərt və təhqiramiz münasibət isə insanın əhvalına mənfi təsir göstərə, münasibətləri korlaya bilər. Bu səbəbdən ünsiyyətdə sözlərimizi seçmək, qarşı tərəfi dinləmək və tənqidi belə hörmət çərçivəsində ifadə etmək vacibdir.

Ancaq müsbət düşünmək problemləri görməzdən gəlmək, hər şeyə razılıq vermək və ya heç vaxt “yox” deməmək anlamına gəlmir. Yapon dilində də “yox” mənasını verən ifadələr mövcuddur. Yaponların nəzakətli ünsiyyət ənənəsini onların öz dillərindən bu sözü tamamilə çıxarması kimi təqdim etmək doğru deyil. Əsas məsələ fikri necə ifadə etmək, sərhədləri qoruyaraq qarşı tərəfə hörmət göstərməkdir.

İnsan çətinliklərlə üzləşəndə reallığı qəbul etməli, problemlərin həlli yollarını axtarmalı və gələcəyə ümidlə yanaşmalıdır. Müsbət düşüncə məhz bu zaman faydalı olur: o, insanı fəaliyyətdən çəkindirmir, əksinə, çıxış yolu tapmağa həvəsləndirir.

Düşüncələr gələcəyimizin toxumlarıdır

Hər bir insanın sözü və davranışı yalnız özünə deyil, ətrafındakı insanlara da təsir göstərir. Ailədə valideynlərin münasibəti uşaqların dünyagörüşünə, iş yerində rəhbərin davranışı kollektivin ab-havasına, cəmiyyətdə insanların bir-birinə münasibəti isə ümumi etimad mühitinə təsir edə bilər.

Bu baxımdan düşüncələri toxumlara bənzətmək olar. Bu gün söylədiyimiz sözlər, verdiyimiz qərarlar və göstərdiyimiz münasibət sabahımızın formalaşmasında müəyyən rol oynayır. Övladlarımızın gələcəyi, çalışdığımız müəssisənin uğuru və yaşadığımız ölkənin inkişafı da insan amilindən, qarşılıqlı etimaddan və məsuliyyətli davranışdan asılıdır.

Yaponiyanın təcrübəsindən çıxarıla biləcək əsas nəticə budur: uzun və sağlam ömür, eləcə də cəmiyyətin inkişafı tək bir sirrlə izah edilmir. Bunun üçün keyfiyyətli səhiyyə, sağlam həyat tərzi, təhsil, iqtisadi imkanlar, sosial dəstək və insanlara hörmətlə yanaşmaq kimi müxtəlif amillər birlikdə əhəmiyyət daşıyır.

Bir-birimizin qədrini bilək, xoş sözümüzü əsirgəməyək, fərqli fikirlərə hörmətlə yanaşaq. Problemləri inkar etmədən, onları həll etmək üçün əməkdaşlıq edək. Çünki sağlam cəmiyyətin təməli yalnız maddi rifahdan deyil, həm də insanların bir-birinə göstərdiyi diqqət, anlayış və məsuliyyətdən yaranır.

Unutmayaq: uzunömürlülüyün vahid və möcüzəvi sirri yoxdur. Ancaq sağlam yaşamaq, mehriban münasibətlər qurmaq və başqalarının həyatına müsbət təsir göstərmək hər birimizin özündən başlaya bilər.

Bir-birinizi qoruyun, sevin və sevilin!

Ağagül Mürsəlov,

KONKRET.az