“Ermənistan Putinin İturup adasına səfərindən hansı nəticələri çıxarmalıdır?”.
KONKRET.az xəbər verir ki, erməni politoloq Benyamin Matevosyan çıxışında bildirib ki, Rusiya Prezidenti Vladimir Putinin 13 avqust 2026-cı ildə Kuril adalarındakı İturup adasına işgüzar səfəri Moskva ilə Tokio arasındakı münasibətlər sistemi üçün görünməmiş hadisə oldu. Bundan əvvəl Kuril adalarını Dmitri Medvedev və Mixail Mişustin də daxil olmaqla yüksək vəzifəli şəxslər ziyarət etsələr də, Putin indiyədək məhz bu adaya səfər etməkdən çəkinirdi. Onun uzun illər davam edən bu mövqeyi Tokioya yönəlmiş bir növ diplomatik jest kimi qiymətləndirilirdi. Moskva bununla göstərirdi ki, Cənubi Kuril adalarında birgə təsərrüfat fəaliyyəti və iqtisadi əməkdaşlıq kimi həssas məsələlər üzrə dialoq kanallarını açıq saxlamağa hazırdır.
Matevosyan daha sonra vurğulayır:
“Bəs bu adalar nədir? İkinci Dünya müharibəsinin nəticələrinə əsasən Kuril adaları Sovet İttifaqının tərkibinə daxil edildi. 8 sentyabr 1951-ci ildə San-Fransiskoda Yaponiya ilə antihitler koalisiyasına daxil olan dövlətlər arasında sülh müqaviləsi imzalandı. Müqavilənin 2-ci maddəsinə əsasən Yaponiya Kuril adaları və Cənubi Saxalin üzərində bütün hüquq və iddialarından rəsmi şəkildə imtina etdi. Lakin Sovet nümayəndə heyəti bu müqaviləni imzalamadı, çünki sənəddə həmin ərazilər üzərində suverenliyin birbaşa SSRİ-yə verilməsi aydın şəkildə təsbit olunmamışdı.
1956-cı ildə SSRİ ilə Yaponiya arasında Birgə Bəyannamə imzalandı. Bu sənədə əsasən Sovet İttifaqı tamhüquqlu sülh müqaviləsi bağlandıqdan sonra Şikotan və Habomai adalarını Yaponiyaya verməyə hazır olduğunu bildirdi. Lakin 1960-cı ildə ABŞ və Yaponiya arasında təhlükəsizlik müqaviləsinin imzalanması və Amerika hərbi bazalarının Yaponiyada yerləşdirilməsi səbəbindən sonrakı danışıqlar faktiki olaraq dayandırıldı.
Putin dövründə Rusiya ilə Yaponiya arasındakı münasibətlər isə Tokio Ukrayna münaqişəsi fonunda Rusiyaya qarşı sanksiyalara və siyasi koalisiyaya qoşulduqdan sonra kəskin şəkildə dəyişdi. Buna cavab olaraq Kreml əvvəlki diplomatik ehtiyatlılıq siyasətindən imtina etdi və açıq nümayiş xarakterli addımlar atmağa başladı. Putinin İturupa səfəri Moskvanın artıq özünə qarşı düşmən mövqe tutan ölkələrin “qırmızı xətlərini” nəzərə almaq niyyətində olmadığını göstərən aydın siqnal idi.
Bu hadisələr fonunda İrəvandakı ekspert dairələri üçün əsas sual belədir: eyni məntiq Ermənistanın xarici siyasətinə də tətbiq oluna bilərmi? Regiondakı dəyişikliklər göstərir ki, Kreml geosiyasi istiqamətini dəyişən ölkələrə münasibətdə artıq diplomatik jestlərlə real siyasəti bir-birindən ayırmır. Əgər İrəvan Avropa İttifaqına doğru yaxınlaşırsa və Rusiya rəsmilərinin fikrincə, Aİ Rusiyaya qarşı yönəlmiş blokdursa, Moskva bunu sadəcə Ermənistanın suveren seçimi kimi deyil, düşmən düşərgəsinə keçid kimi qəbul edir.
İturup presedentindən Ermənistanın çıxarmalı olduğu əsas nəticə budur ki, Rusiya ilə münasibətlərdə əvvəlki “toxunulmaz qırmızı xətlər” anlayışı artıq işləmir. Əgər İrəvan Rusiyaya strateji məğlubiyyət yetirməyə yönəlmiş layihələrə və ittifaqlara inteqrasiyanı davam etdirsə, Moskva ona qarşı da analoji təzyiq və çəkindirmə tədbirlərinə əl ata bilər.
Artan gərginlik şəraitində Rusiya Ermənistanı KTMT və Avrasiya İqtisadi İttifaqı kimi strukturlardan çıxarmaq və ya faktiki olaraq kənarlaşdırmaq addımını ata bilər”.
Natiq Səlim,
KONKRET.az