Son günlərdə Şərqi Avropanın analitikləri öz fikirlərini kəskin şəkildə Rusiya ilə düzgün ünsiyyət qurmaq məsələsinə yönəldiblər.
KONKRET.az Rusiya mediasına istinadən xəbər verir ki, birincisi, analitiklər Rusiya və Belarus prezidentlərinin Soçidəki görüşünü fəal şəkildə müzakirə edir və proqnozlar verirlər.
İkincisi, Polşada Rusiya ilə bağlı bir diskussiya başlayıb. O diskussiyaya isə çoxdan unutduğumuz eks-prezident Lex Valensa start verib.
Şərqi Avropa analitikləri Rusiya-Belarus münasibətlərindən belə danışırlar: deyəsən, Rusiya nefti dostluğa dəyişməyi dayandırıb. Beləliklə, dostluğun sonu gəlib.
Bu cür analizlərin klinik nümunəsi Ukraynanın “Kapital” nəşrində çıxan bir məqalədir. Müəlliflər Belarus iqtisadiyyatının Rusiya iqtisadiyyatı ilə nə qədər sıx bağlı olduğunu xatırladırlar (“Belarus ixracatının 40% -dən çoxu Rusiyaya gedir. Ət, süd və maşınqayırma kimi bəzi sahələr, demək olar ki, tamamilə ondan asılıdır”). Və sonra maraqlı bir nəticəyə gəlirlər: “İnteqrasiya üçün yol xəritələri üzrə dialoq ya dəfn olunur, ya da qeyri-müəyyən müddətə təxirə salınır. Ucuz neft və qaz olmadan bütün proses Minsk üçün öz mənasını itirir.”
Yəni, Minsk Moskvadan o qədər iqtisadi cəhətdən asılıdır ki, Rusiya tərəfinin güzəştləri olmadan inteqrasiyanın heç bir mənasını olmur. Bu məntiqi xatırlayaq və bu vaxt Polşada nə baş verdiyini görək.
Orada da Rusiya ilə bağlı bir növ müzakirələr getdi. Ona təkan, yəqin ki, ötən həftə Varşavaya səfər edən Fransa prezidenti Emmanuel Makron tərəfindən verilmişdir. Şərq qonşusu ilə tarixi qarşıdurmada Polşanı ritual olaraq dəstəklədi və sonra əlavə etdi ki, “Avropanın bu hissəsindən Rusiyanı uzaqlaşdırmaq böyük səhvdir”. Bununla bağlı ortaq bir dil axtarmalıyıq və s.
Aydındır ki, “köhnə Avropa”nın mövqeyi belədir: Rusiya ilə kəskin qarşıdurma indi lazım deyil. İstiliyi azaldın.
Və Polşa siyasətçiləri intensivliyi azaltmağa çalışdılar – lakin bacara bilmədilər. Məsələn, Polşa Xarici İşlər Naziri “Rusiya ilə tarixi bir mübahisənin artıq qazanıldığını” və “münasibətləri normallaşdırmağın vaxtı çatdığını” elan etdi. Onun müavini isə dərhal Polşanın İkinci Dünya Müharibəsi üçün Rusiyadan təzminat tələb etmək hüququna sahib olduğunu bildirdi.
… Və paralel olaraq, əvvəllər qeyd olunduğu kimi, Valensa daha da aktivləşdi. “Həmrəyliy”in keçmiş rəhbəri, Nobel Sülh Mükafatı laureatı və Polşanın sabiq prezidenti vətənində çox da böyük nüfuza sahib deyil. Əksinə, qalmaqallı açıqlamaların eksantrik bir janrında işləyir. Bununla birlikdə, millətin keçmiş qəhrəmanı yenidən hakimiyyətə qayıtmaq üçün heç bir ümid buraxmır – və həftəsonu Rusiyanın media məkanına çıxdı.
Verdiyi müsahibədə Valensa aşağıdakı fikirləri dilə gətirdi:
1) 9 mayda Moskvaya səfər etmək istərdi;
2) Rusiya ilə Polşa arasında münasibətlər yaxşı ola bilər;
3) bəli, Polşa Avropa Parlamentində irəli getdi və SSRİ-nin İkinci Dünya Müharibəsində günahı haqda bir qətnamə qəbul etdi. Lakin Rusiya bir addım atmalıdır (“Məni həmişə öyrətmişlər: həmişə daha güclü olan daha zəifə əl uzadır. Rusiya güclüdür, Polşa daha zəifdir”), Polşa ilə barışıq üçün bir neçə komissiya yaradın və sair;
4) “Əgər Putin belə bir təkliflə çıxış edərsə, Polşanı – təqaüdə çıxsam da – bu fikri qəbul etməyə məcbur edəcəyəm.”
… Və indi – ən maraqlısı budur. Lex Valensanın, Ukrayna meqaanalitiklərinin və bütövlükdə Avropa fiqurlarının Rusiyaya qarşı yanaşmalarında birləşdirici bir şey var.
Bu adi bir şeydir – dəmir inam: Rusiya ilə hər hansı bir əlaqənin mənası odur ki, Kreml geri çəkilsin. Rusiyanın tərəfdaşlarından heç biri onunla münasibətlərdə güzəşt və hədiyyələri ləğv etməkdən başqa heç nə ilə maraqlana bilməz.
Hər kəs bununla razılaşır – həm Şərqi Avropa göyərçinləri, həm də Şərqi Avropa şahinləri.
90-cı illərin dogma sözlərindən doğan bir şey var: Rusiya birdəfəlik məğlub olur, Rusiya yalnız güclü görünür, amma əslində dağılmaq üzrədir, bu barədə dünən “The Times” qəzetində yazdılar. Buna görə də, Rusiyaya qarşı daha sərt hücum olsa və daha çox tələb olunsa, verər. Bizə bir milyard vermək istəmir? Yaxşı, ikiyə ehtiyacımız var. Sonra dörd, sonra səkkiz. Dağılanda isə hər şeyi verəcəkdir.
Və “göyərçinlər”, “realistlər”, özlərini Lexə bənzədirlər. Yəni, bir neçə xoş söz söyləsəniz, Rusiyanın nəsə verəcəyinə inanırlar. Məsələn, böyükdür. Ya da güclüdür. Ya da Avropanın bir hissəsi olduğunu və buna görə də avropalıların ortaq bir dilə ehtiyacı olduğunu söyləyin.
Bu “realistlər” inanırlar ki, əgər sözlə Rusiyaya qohum kimi davransan, dərhal əriyib istədiklərinizi verəcəkdir: milyardlarla, güzəştlə və endirimlə.
Babək Göyüş
KONKRET.az