Heç düşünmüsünüzmü ki, bu gün idman zallarında istifadə etdiyimiz qaçış trenajorunun tarixi keçmişdə məhbusları cəzalandırmaq üçün nəzərdə tutulmuş bir qurğuya gedib çıxır?

Bu qurğunun ixtiraçısı ingilis mühəndisi Uilyam Kyubit (William Cubitt) olub. O, bir vaxtlar həbsxanada işləməyən, vaxtını boş keçirən məhbusları müşahidə etdikdən sonra onları fiziki əməyə məcbur etmək ideyasına düşüb. Nəticədə, insanı saatlarla eyni hərəkəti təkrarlamağa vadar edən xüsusi mexanizm hazırlayıb.

Qurğu pillələrdən ibarət böyük, taxta çarxı xatırladırdı. Məhbuslar bu pillələr üzərində fasiləsiz addımlamalı, hər addımda çarxı hərəkətə gətirməli idilər. Pillələr aşağıya doğru hərəkət etdikcə, onlar yenidən yuxarı qalxır və eyni hərəkəti təkrarlayırdılar. Beləliklə, insan sanki yerində addımlayır, amma heç bir yerə irəliləmirdi.

Bu məcburi məşğuliyyət gündə ən azı altı saat davam edə bilirdi.

Bir müddət sonra İngiltərənin onlarla həbsxanasında belə qurğular quraşdırıldı. Məhbuslar üçün bu, sadəcə fiziki yorğunluq deyil, həm də psixoloji cəhətdən sarsıdıcı cəza idi. Məşhur yazıçı Oskar Uayld da həbsdə olduğu müddətdə Pentonvil həbsxanasında bu qurğuda işləməyə məcbur edilən məhbuslar arasında olub.

1898-ci ildə qəbul edilən Həbsxanalar haqqında qanun bu cür qurğuların istifadəsinə son qoyulmasına yol açdı. 1902-ci ilə qədər isə Britaniya həbsxanalarında sonuncu belə mexanizm də fəaliyyətini dayandırdı.

Lakin hekayə bununla bitmədi. Təxminən yarım əsr sonra, 1960-cı illərin sonlarında amerikalı mühəndislərdən biri bu mexanizmin müasir, ev şəraitində istifadə oluna bilən variantını bazara çıxarmağa başladı. Beləcə, vaxtilə məhbusları cəzalandırmaq üçün istifadə edilən qurğu tədricən idman alətinə çevrildi.

Bu gün qaçış trenajorları dünyanın demək olar ki, bütün idman zallarında var.

İnsanlar sağlamlıq, dözümlülük və fiziki forma naminə saatlarla bu cihazların üzərində qaçırlar. Çox vaxt qarşılarında divar, televizor və ya telefon ekranı olur. Hərəkət var, amma məkan dəyişmir.

Bu tarixin ən ironik tərəfi də elə budur: vaxtilə Britaniya həbsxanalarında məhbusları saatlarla eyni hərəkəti təkrarlamağa məcbur edən qurğu bu gün könüllü şəkildə idman zallarının ən populyar avadanlıqlarından birinə çevrilib.

Əslində, cəzanın ağırlığı yalnız pillələri qalxmaqda deyildi. Əsas əzab saatlarla davam edən monotonluqda, eyni hərəkətin təkrarlanmasında və bütün bu zəhmətin insanı heç bir yerə aparmamasında idi.

Tərəqqinin qəribə ironiyası: bir vaxtlar həbsxanalardan çıxarılan qurğu bu gün sağlam həyat tərzinin rəmzlərindən biri kimi təqdim olunur.

 

Rəsmiyyə Şərifova,
KONKRET.az