1926-cı ildə Kanadanın Toronto şəhərində imkanlı vəkil Çarlz Vens Millar öz vəsiyyətnaməsinə elə bir şərt daxil etdi ki, bu qərar illər sonra ölkənin ən qeyri-adi miras mübahisələrindən birinə çevrildi.
Millar sərvətinin böyük hissəsini Torontoda yaşayan və növbəti 10 il ərzində ən çox uşaq dünyaya gətirəcək qadına vəsiyyət etmişdi.
İlk baxışda bu, sadəcə qəribə bir vəsiyyətnamə maddəsi kimi görünə bilərdi. Lakin həmin dövrdə başlayan Böyük Depressiya milyonlarla insanın maddi sıxıntı içində yaşadığı bir vaxtda Milların vəsiyyəti bütün Kanadanın diqqət mərkəzinə düşdü. Hadisə sonradan “Böyük leylək yarışı” (“Great Stork Derby”) adı ilə tarixə düşdü.
Qəribə vəsiyyətnamənin sahibi
Çarlz Vens Millar adi milyonçu deyildi. O, hüquqşünas olmaqla yanaşı, sərmayəçi kimi də fəaliyyət göstərmiş və kifayət qədər böyük sərvət toplamışdı. Lakin onun vəsiyyətnaməsi varisləri və cəmiyyəti heyrətə gətirdi.
Milların uşaqları yox idi və o, ənənəvi qaydada yaxın qohumlarına böyük miras buraxmaq əvəzinə, sərvətinin bir hissəsinin olduqca qeyri-adi şərtlə bölüşdürülməsini istəyirdi.
Əsas şərt belə idi: Torontoda yaşayan qadınlardan növbəti 10 il ərzində ən çox uşağı dünyaya gətirən şəxs Milların mirasının əsas hissəsini almalı idi.
Vəkil vəfat etdikdən sonra onun vəsiyyəti açıqlandı və məsələ böyük ictimai marağa səbəb oldu. Xüsusilə də 1929-cu ildə başlayan Böyük Depressiya vəziyyəti daha da dramatikləşdirdi. İşsizlik və yoxsulluğun artdığı həmin illərdə Milların mirası bir çox ailə üçün həyatlarını dəyişdirə biləcək məbləğ idi.
Mükafat uğrunda yarış başladı
Milların ölümündən sonra qarşıdakı 10 il ərzində Toronto qadınlarının dünyaya gətirdiyi uşaqların sayı diqqətlə izlənməyə başladı.
Beləliklə, adi ailə həyatı gözlənilməz şəkildə ictimai yarışa çevrildi. Qadınların hər yeni övladı qəzetlərin və ictimaiyyətin diqqətinə düşürdü.
On il başa çatdıqda Milların mirasının dəyəri də əhəmiyyətli dərəcədə artmışdı. Söhbət təxminən 568 min Kanada dollarından gedirdi. Bu məbləğ həmin dövr üçün olduqca böyük sərvət sayılırdı.
Hadisə ölkədə o qədər məşhurlaşmışdı ki, insanlar hansı qadının qalib gələcəyini müzakirə edir, qəzetlər isə “yarışın” gedişatını izləyirdi.
Məsələ məhkəməyə qədər gedib çıxdı
Lakin hekayə bununla bitmədi.
Milların vəsiyyətnaməsindəki qeyri-adi şərt hüquqi mübahisələrə səbəb oldu. Bir tərəfdən, vəsiyyət sahibinin öz əmlakı ilə bağlı iradəsinin nəzərə alınmalı olduğu bildirilirdi. Digər tərəfdən isə belə bir şərtin hüquqi baxımdan nə dərəcədə etibarlı olduğu sual doğururdu.
İllərlə davam edən məhkəmə çəkişmələrindən sonra məsələ Kanadanın ən yüksək məhkəmə instansiyasına – Ali Məhkəməyə qədər gedib çıxdı.
Məhkəmə nəticədə Milların vəsiyyətnaməsindəki şərti etibarlı hesab etdi. Beləliklə, mirasın bölüşdürülməsi üçün nəzərdə tutulan qeyri-adi “yarışın” nəticələri hüquqi qüvvə qazandı.
Dörd qadın qalib oldu
Ən maraqlı məqam isə yarışın sonunda ortaya çıxdı.
Nəticədə dörd qadın eyni nəticə göstərərək mirası bölüşdürdü. Onların hər biri 10 il ərzində doqquz uşaq dünyaya gətirmişdi.
Beləliklə, Milların sərvəti bir nəfərə deyil, dörd qadın arasında bölüşdürüldü.
Hadisə Kanada tarixində ən qeyri-adi miras hekayələrindən biri kimi qaldı. “Böyük leylək yarışı” ifadəsi isə sonradan həmin hadisənin simvoluna çevrildi.
Bir vəsiyyətnamə necə milli hadisəyə çevrildi?
“Böyük leylək yarışı”nın maraqlı tərəfi yalnız milyonlarla dollarlıq miras uğrunda mübarizə deyildi. Bu hadisə həm də dövrün sosial və iqtisadi reallıqlarını özündə əks etdirirdi.
Böyük Depressiya illərində işsizliyin və yoxsulluğun geniş yayıldığı Kanadada yüz minlərlə dollar dəyərində miras ailələr üçün böyük maddi təminat demək idi. Milların qəribə vəsiyyətnaməsi buna görə adi hüquqi sənəddən çıxaraq qəzetlərin manşetlərinə, ictimai müzakirələrə və uzunmüddətli məhkəmə proseslərinə çevrildi.
Ən maraqlısı isə budur ki, Çarlz Milların məqsədinin həqiqətən belə bir “yarış” yaratmaq olub-olmadığı bu gün də müzakirə mövzusudur. Onun vəsiyyətnaməsindəki qeyri-adi şərtlərin bir hissəsinin varisləri və cəmiyyəti qıcıqlandırmaq, hüquq sistemini sınağa çəkmək və ölümündən sonra belə diqqət mərkəzində qalmaq məqsədi daşıdığı düşünülür.
Nəticədə bir vəkilin 1926-cı ildə yazdığı qəribə vəsiyyətnamə Kanadanın hüquq tarixində iz buraxdı. On il ərzində dünyaya gələn uşaqlar, yüz minlərlə dollarlıq miras və illərlə davam edən məhkəmə prosesi bir araya gələrək tarixə “Böyük leylək yarışı” adı ilə düşdü.
Və bəlkə də bu hekayənin ən paradoksal tərəfi budur: Millar sərvətini bölüşdürmək üçün adi varis axtarmadı. O, özündən sonra gələn 10 ili bütöv bir ölkənin izlədiyi qeyri-adi yarışa çevirdi.
Natiq Səlim,
KONKRET.az