İnternet bağlantısı zəif olan zaman telefonunu havaya qaldıran, daha yaxşı siqnal tutması üçün onu yuxarıya uzadan insanlarla yəqin ki, çoxunuz rastlaşmısınız. Çünki bir çoxları internetin peyklər vasitəsilə, birbaşa kosmosdan yayıldığını düşünür.
Halbuki internet texnologiyasının arxasında dayanan reallıq təsəvvür etdiyimizdən xeyli fərqlidir. Dünya üzrə internet trafikinin təxminən 99 faizi peyklərlə deyil, okeanların dibinə çəkilmiş nəhəng fiber-optik kabellər vasitəsilə ötürülür.
Qitələri bir-birinə bağlayan bu görünməz şəbəkə olmasaydı, nə bu yazını oxuya, nə də dünyanın o biri başında yerləşən bir videoya saniyələr ərzində baxa bilərdik.
Gəlin, rəqəmsal dünyamızı ayaqda saxlayan sualtı infrastrukturun bəzi maraqlı xüsusiyyətlərinə nəzər salaq.
Milyonlarla kilometrlik şəbəkə
Dünya okeanlarının dibində yüzlərlə aktiv sualtı kabel xətti yerləşir. Bu kabellərin ümumi uzunluğu milyonlarla kilometrə çatır. Onlar qitələri, ölkələri və qlobal məlumat mərkəzlərini bir-birinə bağlayaraq dünyanın ən böyük kommunikasiya şəbəkələrindən birini formalaşdırır.
İşıq sürəti ilə ötürülən məlumatlar
Bu kabellərin əsasını saç telindən də nazik fiber-optik liflər təşkil edir. Məlumatlar həmin liflərin daxilində işıq impulsları vasitəsilə ötürülür. Məhz bu texnologiya böyük həcmdə informasiyanın yüksək sürətlə və minimal gecikmə ilə çatdırılmasına imkan verir.
Peyk rabitəsi də internet bağlantısında mühüm rol oynayır. Lakin ənənəvi geostasionar peyklərlə müqayisədə sualtı fiber-optik kabellər daha böyük məlumat ötürmə qabiliyyətinə və əksər hallarda daha aşağı gecikmə müddətinə malikdir.
Köpəkbalıqlarına qarşı zireh
Dərin okeanlarda yerləşən kabellərin bəzi hissələri nisbətən nazik olur. Lakin sahilə yaxınlaşdıqca onlar gəmi lövbərlərinin, balıqçılıq alətlərinin və digər mexaniki təsirlərin zərərindən qorunmaq üçün əlavə polad qatlarla möhkəmləndirilir.
Bəzi kabellərin köpəkbalığı dişləmələrindən də qorunması ilə bağlı xüsusi konstruktiv həllər mövcuddur. Bununla belə, sualtı kabellər üçün ən böyük təhlükə adətən lövbərlər və balıqçılıq fəaliyyətidir.
Bəs bu kabellər sıradan çıxarsa, nə baş verər?
Gəlin, özümüzə bir sual verək: Dünyanın dörd bir yanını birləşdirən internetin əsas damarları okeanların dərinliklərində yerləşirsə, həmin kabellərin təhlükəsizliyi pozulduğu halda bizi nə gözləyir?
Bir gün bu görünməz bağlantılar kəsilərsə, yalnız internetimizmi sıradan çıxacaq? Yoxsa iqtisadiyyatımız, beynəlxalq ticarətimiz, bank sistemimiz, rabitəmiz və gündəlik həyatımız da ciddi zərbə alacaq?
Əslində, sualtı kabellərin zədələnməsi artıq qlobal problemə çevrilib. Belə hadisələr ayrı-ayrı ölkələrdə internetin sürətinin azalmasına, rabitə xidmətlərində fasilələrə və maliyyə əməliyyatlarında gecikmələrə səbəb ola bilər. Alternativ kabel marşrutları və ehtiyat bağlantılar isə bu risklərin təsirini azaltmaq üçün nəzərdə tutulub.
Biz rəqəmsal dünyanın imkanlarından hər gün istifadə edirik. Bəs həmin dünyanı ayaqda saxlayan görünməz infrastrukturu nə qədər tanıyırıq? Onun təhlükəsizliyinin təmin olunması üçün nə qədər iş görülür?
Unutmayaq ki, müasir dünyada dövlətlərin gücü və təhlükəsizliyi artıq yalnız quruda və havada deyil, dənizlərin dərinliklərində də formalaşır.
Əslində, biz quruda yaşayırıq, amma həyatımız okeanlardan asılıdır.
Çünki internet trafikimizin təxminən 99 faizini daşıyan sualtı kabellərlə yanaşı, yaşadığımız planetin ekoloji tarazlığında da okeanların rolu əvəzsizdir. Okeanlar atmosferdəki oksigenin böyük hissəsinin yaranmasına töhfə verən fitoplankton və digər fotosintetik orqanizmlərin məskənidir. Bəzi hesablamalara görə, oksigen istehsalının təxminən yarısı okeanların payına düşür.
Deməli, okeanlar yalnız qitələri birləşdirən rəqəmsal dünyanın deyil, həyatın özünün də əsas dayaqlarından biridir.
Rəsmiyyə Şərifova,
KONKRET.az
Müəllif: Mustafa Dəvəçi