İsrailin Maliyyə Nazirliyi və Vergi İdarəsi xaricə köçərək ölkənin vergi rezidenti statusunu itirən şəxslər üçün nəzərdə tutulan “çıxış vergisi” mexanizmini sərtləşdirməyi təklif edir.
Təşəbbüs 2027-ci ilin dövlət büdcəsinin hazırlanması çərçivəsində irəli sürülüb. Təklif qəbul edilərsə, İsraili tərk edən şəxslər faktiki olaraq satmadıqları bəzi aktivlərin dəyər artımına görə də dərhal vergi ödəməli ola bilərlər.
Burada söhbət sadəcə ölkədən getməkdən deyil, İsrailin vergi rezidenti statusunun itirilməsindən gedir. Yəni xaricə birtərəfli bilet almaq özlüyündə vergi öhdəliyi yaratmır.
Hazırda İsrail Vergi Məcəlləsinin 100A maddəsi bu məsələni tənzimləyir. Həmin maddəyə əsasən, şəxs İsrailin vergi rezidenti olmaqdan çıxdıqda, müəyyən aktivləri vergi məqsədləri üçün ölkəni tərk etdiyi tarixdə satılmış hesab edilə bilər. Bununla belə, mövcud qaydalara əsasən, verginin faktiki ödənişini həmin aktivlər satılanadək təxirə salmaq mümkündür.
Yeni təklif isə bəzi aktivlər üzrə bu güzəştin aradan qaldırılmasını və verginin rezidentlik statusu başa çatan kimi ödənilməsini nəzərdə tutur.
Məsələn, şəxs 100 min şekelə aldığı səhmləri ölkədən köçdüyü zaman 160 min şekel dəyərində saxlayırsa, yaranmış 60 min şekellik dəyər artımı vergiyə cəlb oluna bilər. Halbuki səhmlər faktiki olaraq satılmayıb və investor həmin məbləği əldə etməyib. Beləliklə, kağız üzərində yaranan mənfəət real vergi öhdəliyinə çevrilə bilər.
Kimlər və hansı aktivlər üzrə vergi ödəyə bilər?
Təklifdə aktivlərin növünə və dəyərinə görə fərqli yanaşma nəzərdə tutulur:
– Səhmlər, qiymətli kağızlar və kriptovalyutalar: Verginin vergi rezidentliyi başa çatan kimi dərhal ödənilməsi təklif olunur.
– Dəyəri 5 milyon şekelədək olan bəzi az likvid aktivlər: Məsələn, özəl şirkətlərdəki paylar üzrə ödənişin təxirə salınmasına imkan verilə bilər. Bunun üçün ölkədən getməzdən əvvəl aktivlər haqqında ətraflı bəyannamə təqdim olunmalıdır.
– Dəyəri 5 milyon şekeldən artıq olan aktivlər: Vergi ödənişinin təxirə salınması üçün təminat və ya girov tələb edilməsi təklif olunur.
Vergi rezidentliyinin müəyyənləşdirilməsi də dəyişə bilər**
Təşəbbüsün digər mühüm istiqaməti şəxsin hansı ölkənin vergi rezidenti hesab olunmasının müəyyənləşdirilməsi qaydaları ilə bağlıdır.
Təklif olunan meyarlara əsasən, 183 günlük hədd xüsusi əhəmiyyət daşıyacaq. Hesablama zamanı yoxlanılan ildə ölkədə keçirilən günlər tam, əvvəlki və sonrakı illərdə keçirilən günlər isə 25 faiz çəkisi ilə nəzərə alınacaq.
Əgər şəxsin həyat yoldaşı İsraildə ən azı 120 gün keçiribsə, əvvəlki və sonrakı illərin hesablanmasında tətbiq olunan çəkinin 30 faizə qədər artırılması nəzərdə tutulur.
Şəxsin qeyri-rezident hesab edilməsi üçün isə alternativ meyarlar da təklif olunur: yoxlanılan il ərzində İsraildə 90 gündən az, üç il ərzində isə ümumilikdə 135 gündən az qalmaq.
Bu meyarların heç birinə uyğun gəlməyən şəxslər üçün əsas göstərici onun “həyat mərkəzi”nin harada yerləşməsi olacaq. Yəni ailə, iş, əmlak və digər şəxsi-iqtisadi əlaqələrin hansı ölkə ilə bağlı olduğu araşdırılacaq.
Bir ilədək müddətə xaricə köçənlər üçün ayrıca prosedurun hazırlanması da nəzərdə tutulur.
Beləliklə, xaricə köçməyi planlaşdıran şəxslər üçün ölkədə keçirilən günlərin hesablanması, ailə əlaqələri və maliyyə aktivlərinin vəziyyəti daha böyük əhəmiyyət kəsb edə bilər.
Hələlik bütün bunlar 2027-ci il büdcəsi çərçivəsində irəli sürülmüş təkliflərdir. NEWSru-nun məlumatına görə, planın təfərrüatlarının yaxın həftələrdə açıqlanması gözlənilir.
Ən çox müzakirə doğuran məsələ isə dəyişməz qalır: əgər bir şəxsin səhmləri bahalaşıbsa, lakin o, həmin səhmləri satmayıbsa, vergi ödəmək üçün real pul vəsaitini haradan tapmalıdır? Başqa sözlə, investor hələ əldə etmədiyi mənfəətə görə vergi ödəmək məcburiyyətində qalacaqmı?
Ağagül Mürsəlov,
KONKRET.az
