Ukraynanın son həftələrdə Rusiya ərazisində “Wildberries” onlayn ticarət platformasına məxsus anbar və logistika mərkəzlərini ardıcıl şəkildə hədəfə alması diqqət çəkir.
KONKRET.az xəbər verir ki, ilk baxışdan bu, adi kommersiya obyektlərinə qarşı hücum kimi görünə bilər. Axı Rusiyada hərbi sənaye müəssisələri, neft emalı zavodları, yanacaq terminalları, dəmir yolu qovşaqları və digər strateji obyektlər kifayət qədər çoxdur.
Bəs niyə məhz “Wildberries”?
Məsələnin əsas hissəsi platformanın sadəcə internet mağazası olmamasında ola bilər. “Wildberries” Rusiyanın ən böyük logistika şəbəkələrindən birinə çevrilib. Şirkətin anbarları ölkənin müxtəlif bölgələrində yerləşir və malların böyük hissəsi məhz bu mərkəzlər vasitəsilə hərəkət edir. Ukraynanın iddiasına görə isə bəzi obyektlərdə Rusiya ordusu üçün istifadə edilə bilən dron komponentləri, naviqasiya avadanlığı, zirehli geyim və digər ikili təyinatlı məhsullar da satılır və ya logistika sistemi vasitəsilə daşınır. Moskva və şirkət bu obyektlərin hərbi məqsədlə istifadə edilməsi barədə ittihamları rədd edir.
Yəni Kiyevin baxışında söhbət yalnız “onlayn mağazadan” getmir. Söhbət müharibə dövründə nəhəng paylama və logistika şəbəkəsinə çevrilmiş kommersiya platformasından gedir.
“Wildberries” niyə Ukraynanın diqqətini çəkib?
Bu şirkətə qarşı münasibətin yeni olmadığını da nəzərə almaq lazımdır. Ukrayna hələ 2021-ci ildə “Wildberries”ə qarşı sanksiyalar tətbiq etmişdi. Kiyevin əsas iradlarından biri platformada Rusiya hərbi geyimlərinin satılması və digər anti-Ukrayna məzmunlu məhsulların dövriyyəsi idi. Sonrakı illərdə şirkət Rusiyanın ən böyük vergi ödəyicilərindən birinə və nəhəng logistika operatoruna çevrildi.
İndi isə Ukrayna daha ciddi arqument irəli sürür: platformanın logistika infrastrukturu Rusiyanın hərbi təchizat sisteminin müəyyən hissəsi üçün istifadə oluna bilər. Bu iddia müstəqil şəkildə bütün obyektlər üzrə təsdiqlənmiş fakt kimi qəbul edilə bilməz, lakin Ukraynanın hədəf seçimini izah edən əsas amillərdən biridir.
Əsl hədəf yalnız anbar deyil, logistika sistemi ola bilər
Burada daha mühüm məqam var.
Müasir müharibədə logistika bəzən silahın özündən daha vacib olur. Cəbhəyə mərmi, pilotsuz uçuş aparatı, elektronika, geyim, ehtiyat hissələri və digər avadanlıqların çatdırılması üçün nəhəng logistika sistemi tələb olunur.
Ukrayna son aylarda Rusiyanın dərinliklərində məhz bu sistemə qarşı zərbələri artırıb. Neft emalı zavodları və yanacaq infrastrukturu ilə yanaşı, logistika mərkəzləri də hədəfə çevrilir. “Wildberries”in ölkənin müxtəlif bölgələrində yerləşən böyük anbarları isə belə şəbəkənin zəif nöqtələrindən biri hesab edilə bilər.
Bu səbəbdən bir anbarın sıradan çıxarılması yalnız həmin binadakı malların məhv edilməsi demək deyil. Bu, müəyyən regionda malların qəbulunu, çeşidlənməsini, saxlanmasını və paylanmasını poza bilər.
Son həftələrdə “Wildberries”in müxtəlif bölgələrdəki bir neçə logistika obyektinin vurulması da təsadüfi tək-tək hücumlardan daha çox, sistemli kampaniya təsiri yaradır. Reuters-in məlumatına görə, hücumlar şirkətin logistikasında ciddi pozuntular yaradıb və böyük iqtisadi zərərə səbəb olub.
Burada başqa bir məqsəd də ola bilər: müharibəni Rusiyanın gündəlik həyatına gətirmək
Ukraynanın “Wildberries”ə zərbələrindən danışarkən yalnız hərbi logistikanı nəzərə almaq kifayət etmir.
Çünki “Wildberries” sıradan bir sənaye müəssisəsi deyil. Bu, milyonlarla insanın gündəlik istifadə etdiyi platformadır.
Neft zavodunun vurulması adi Rusiya vətəndaşının gözündə uzaq və abstrakt hadisə olaraq qala bilər. Lakin onun sifariş etdiyi məhsulun gəlməməsi, anbarda yanğın baş verməsi, logistikanın dayanması, qiymətlərin yüksəlməsi və iş yerlərinin riskə düşməsi müharibənin nəticəsini birbaşa gündəlik həyata bağlayır.
Reuters-in təhlilində də “Wildberries”ə qarşı hücumların Rusiyanın iqtisadi və sosial həyatına təzyiq yaratmaq məqsədi daşıya biləcəyi vurğulanır. Şirkətin logistika şəbəkəsindəki itkilər satıcılara və istehlakçılara da təsir göstərə bilər.
Bu baxımdan hədəf təkcə anbar olmaya bilər.
Hədəf həm də Rusiyanın “müharibə yoxdurmuş kimi” davam edən gündəlik həyatıdır.
Burada Ukrayna ilə Rusiya arasında mühüm fərq görünür
Müharibənin iki tərəfinin hədəf seçimi ilə bağlı yanaşmaları isə bir-birindən ciddi şəkildə fərqlənir.
Ukrayna Rusiyanın dərinliklərində əsasən neft emalı zavodlarını, hərbi-sənaye obyektlərini, logistika mərkəzlərini, yanacaq və digər strateji infrastrukturu hədəfə almağa çalışdığını bildirir.
Rusiya isə Ukraynaya qarşı raket və dron kampaniyalarında enerji infrastrukturu ilə yanaşı, yaşayış binalarına və şəhər infrastrukturuna da zərbələr endirir. Rusiya tərəfi öz növbəsində hücumlarının hərbi və logistika obyektlərinə yönəldiyini bildirir və mülki şəxsləri qəsdən hədəfə almadığını deyir. Məsələn, Rusiya Müdafiə Nazirliyi Kiyevdə “Nova Poshta” çeşidləmə kompleksi və digər logistika mərkəzlərinin hərbi təyinatlı yüklərlə əlaqəli olduğunu iddia edib.
Lakin nəticə etibarilə Ukrayna şəhərlərində enerji sistemlərinin, yaşayış məhəllələrinin və mülki infrastrukturun zədələnməsi insanların həyat tərzinə birbaşa təsir göstərir.
Bu, müharibənin psixoloji tərəfini də ön plana çıxarır.
Müharibə cəbhədən uzaqda da hiss etdirilir
Ukraynanın Rusiyanın dərinliklərinə endirdiyi zərbələrin bir hissəsinin məhz bu psixoloji məqsədə xidmət etdiyi ehtimal olunur: Rusiya cəmiyyətinə müharibənin yalnız Donetsk, Luqansk, Zaporojye və ya Kursk istiqamətində baş vermədiyini göstərmək.
“Wildberries” bu baxımdan xüsusilə simvolik hədəfdir.
Çünki bu platforma rusiyalıların gündəlik həyatının bir hissəsidir. Onun anbarlarının yanması tank zavodunun yanmasından daha fərqli psixoloji effekt yaradır.
İnsan televizorda hərbi zavodun vurulmasını görəndə bunu dövlətin problemi kimi qəbul edə bilər. Amma onun öz sifarişi gecikirsə, mağazalarda qiymətlər artırsa və ya iş yeri risk altına düşürsə, müharibənin təsiri artıq şəxsi problemə çevrilir.
Bu isə Ukraynanın hesabladığı mümkün təzyiq mexanizmlərindən biri ola bilər.
Ancaq burada ciddi bir sual da qalır
“Wildberries” obyektlərinin vurulmasını avtomatik olaraq legitim hərbi hədəf elan etmək düzgün olmaz.
Əgər konkret anbar həqiqətən hərbi təyinatlı məhsulların saxlanması və ya Rusiya ordusunun təchizatı üçün istifadə edilirsə, onun statusu ayrıca qiymətləndirilməlidir. Lakin obyektin yalnız kommersiya məqsədilə istifadə edilməsi halında onun vurulması ilə bağlı həm hüquqi, həm də humanitar suallar yaranır.
Məhz buna görə Ukraynanın “Wildberries”ə qarşı kampaniyası yalnız hərbi deyil, həm də hüquqi və siyasi müstəvidə mübahisəlidir.
800 milyard rubl məsələsi
İndi isə məsələnin iqtisadi tərəfi ortaya çıxır.
“Wildberries” anbarlarına ardıcıl hücumlar şirkətin logistika şəbəkəsinə ciddi zərbə vurub. Son qiymətləndirmələrdə zərərin milyardlarla dollar səviyyəsinə çata biləcəyi bildirilir. Reuters-in məlumatına görə, şirkətin anbar sahəsinin təxminən 30 faizə qədəri itirilə və iqtisadi zərər 2–4 milyard dollar arasında ola bilər.
Bu baxımdan 800 milyard rubladək potensial itki barədə yeni qiymətləndirmələr yalnız şirkətin öz problemini göstərmir.
Bu, daha geniş iqtisadi təsir deməkdir: minlərlə satıcı, logistika şirkətləri, anbar işçiləri, kuryerlər və istehlakçılar da prosesdən zərər görə bilər.
Beləliklə, Ukraynanın “Wildberries”ə qarşı kampaniyası üç istiqamətdə nəticə verməyə hesablanmış ola bilər:
birincisi — Rusiyanın logistika imkanlarını zəiflətmək;
ikincisi — hərbi məqsədlərlə istifadə olunduğu iddia edilən ikili təyinatlı məhsulların dövriyyəsini pozmaq;
üçüncüsü — müharibənin iqtisadi və psixoloji qiymətini Rusiya cəmiyyətinin gündəlik həyatında daha görünən etmək.
Bu baxımdan “Niyə məhz Wildberries?” sualının cavabı yalnız “çünki bu şirkət Ukraynanın qəzəbinə gəlib” deyil.
Daha doğru cavab belə görünür: Wildberries Rusiyanın həm kommersiya, həm logistika, həm də sosial həyatının kəsişdiyi nəhəng bir şəbəkədir. Məhz buna görə onun fəaliyyətinin pozulması təkcə bir şirkətə deyil, daha geniş sistemə təsir göstərə bilər.
Və müharibə uzandıqca cəbhə xəttindən minlərlə kilometr uzaqda yerləşən belə obyektlərin hədəfə çevrilməsi bir şeyi göstərir: müasir müharibədə cəbhə artıq yalnız xəritədə çəkilmiş xətt deyil. İqtisadiyyat, logistika və insanların gündəlik həyatı da döyüş meydanının bir hissəsinə çevrilir.
Natiq Səlim,
KONKRET.az