Karl Bryullov Rusiyadan çox-çox uzaqlarda tanınan, dünya incəsənətində özünəməxsus iz qoymuş məşhur rəssam idi. Yaradıcılığında böyük uğurlar qazansa da, şəxsi həyatı heç də rəvan keçmədi. 39 yaşında dostlarına heç vaxt evlənmək niyyətində olmadığını söyləyən rəssam gənc Emiliya Timm ilə tanış olduqdan sonra fikrini dəyişdi. Ona evlilik təklifi etdi, onlar ailə qurdular. Lakin toydan cəmi 40 gün sonra Emiliya ərini tərk edərək valideynlərinin evinə qayıtdı.

Sevgi ilə başlayan bu münasibət necə oldu ki, belə qısa müddətdə faciəli sonluqla nəticələndi?

Qadınların diqqətini çəkən subay rəssam

Karl Bryullov hesab edirdi ki, ailə həyatı onun yaradıcılığına, səyahətlərinə və azadlığına mane ola bilər. Həyatında romantik münasibətlər olsa da, onlar, adətən, uzun çəkmirdi.

Ola bilsin ki, bu düşüncələrinin formalaşmasında uşaqlıq xatirələri də müəyyən rol oynayırdı. Valideynlərinin ailəsində mehribanlıq və istilik az idi. Atası uşaqlara qarşı sərt davranır, hətta onları döyürdü. Bir dəfə Karlın başına elə ağır zərbə dəymişdi ki, nəticədə sol qulağı eşitmə qabiliyyətini itirmişdi.

Qırx yaşına yaxınlaşan rəssam Peterburq teatrında gördüyü gənc bir qıza gözlənilmədən vuruldu. Bryullov qadın gözəlliyinə xüsusi diqqət yetirir, tez-tez onların portretlərini çəkirdi. Modelləri arasında əsasən qara saçlı, qara gözlü, incə üz cizgilərinə malik, italyan gözəlliyini xatırladan qadınlar üstünlük təşkil edirdi.

O, sifarişçilərin zahiri görünüşünü bəyənmədikdə portret çəkməkdən imtina edir, bunu da gizlətmirdi. Bəzən üz cizgilərini “həddindən artıq turş”, bəzən isə “nədənsə yağışlı” adlandırırdı.

Teatrda gördüyü qızın cəmi 17 yaşı vardı. Onun gözəlliyi Bryullovu ilk baxışdan heyran etmişdi. Həmin axşam tanış olmaq mümkün olmasa da, rəssam qızın kimliyini öyrənmək üçün axtarışa başladı. Onun haqqında məlumat topladıqdan sonra təvazökar və tərbiyəli biri olduğu qənaətinə gəldi. Bu, Riqa şəhər başçısının qızı Emiliya Timm idi.

Təxirə salınan toy və dəyişən davranış

Emiliya imkanlı ailədə böyümüş, müxtəlif sahələrdə istedadı ilə seçilmişdi. Yaxşı təhsil almış, musiqi alətlərində ifa etməyi və oxumağı öyrənmişdi.

Ona aşiq olan Bryullov çox keçmədən evlilik təklifi etdi. Emiliyanın valideynləri də bu izdivaca müsbət yanaşdılar. Toy hazırlıqları başladı və hər şey xoşbəxt bir ailənin qurulacağı təəssüratını yaradırdı.

Lakin bir müddət sonra rəssamın davranışında qəribə dəyişikliklər müşahidə olunmağa başladı. Əvvəllər şən və həyatsevər olan Karl getdikcə susqunlaşır, fikirli görünürdü. Şəhərdə cütlüyün münasibətlərində problemlər yarandığı, tez-tez mübahisə etdikləri barədə söz-söhbətlər dolaşırdı. Toyun tarixinin dəyişdirilməsi də bu şayiələri daha da artırdı.

Buna baxmayaraq, nikah mərasimi baş tutdu.

Bryullovun həyatına həsr olunmuş kitabın müəllifi, tarixçi Porudominski müqəddəs Anna lüteran kilsəsində keçirilən mərasimi olduqca sadə və təmtəraqsız təsvir edir. Qonaqların sayı az idi. Nikah zamanı Bryullov fikirli görünür, hətta gəlininə baxmaqdan belə çəkinirdi.

Nikahın ilk günlərində üzə çıxan sirr

Emiliya da özünü narahat hiss edirdi. Qəhvəyi gözləri yaşla dolmuşdu. Şayiələrə görə, toydan bir gün əvvəl gənclər arasında ciddi mübahisə baş vermiş, qızın valideynləri isə onları barışdırmağa çalışmışdılar.

Hadisələrin bəzi təfərrüatları Bryullovun çevrəsində olan şəxslərin xatirələrində əksini tapıb. Rəssamın həyatını araşdıran Porudominski də həmin xatirələrə istinad edir.

Emiliya ilk həftələrdə ərinin emalatxanasında yaşayırdı. Onu gözəl, incə üz cizgilərinə və zərif hərəkətlərə malik bir qadın kimi təsvir edirdilər. Alman ləhcəsi ilə danışır, ərinin söylədiyi ədəbsiz zarafatlardan utanaraq otaqdan uzaqlaşırdı.

Nikahın ilk ayı ərzində Bryullovun daxilindəki narahatlıq aradan qalxmırdı. Hətta Emiliya pianoda ifa edərkən belə rəssamın üzündəki gərginlik hiss olunurdu.

Karlın böyük qardaşı Aleksandr da onların münasibətlərindəki soyuqluğu xatırlayırdı. Onun sözlərinə görə, Emiliya əvvəlcə oxumaqdan imtina edir, sonra kitabı əlinə alaraq bir neçə cümlə oxuyur və yenidən otaqdan çıxırdı. Bryullov isə onu sakitləşdirməyə, mehriban davranmağa çalışırdı.

1839-cu il martın 8-də Emiliya ərini tərk edərək valideynlərinin evinə qayıtdı. Toydan cəmi 40 gün keçmişdi.

Ayrılığın səbəbi nə idi?

Peterburqda bu gözlənilməz ayrılığın səbəbləri dərhal müzakirə olunmağa başladı. Bəziləri Bryullovu həyat yoldaşına qarşı qəddar davranmaqda ittiham edirdi. Başqa söz-söhbətlərə görə, rəssam Emiliyaya hədiyyə etdiyi brilyant sırğaları onun qulaqlarından qoparmış, sonra isə qadını evdən qovmuşdu. Hətta Bryullovun həyat yoldaşına xəstəlik yoluxdurduğu barədə iddialar da yayılmışdı.

Rəssamın düşmənlərindən biri gündəliyində onun haqqında olduqca sərt ifadələr işlətmişdi. Həmin şəxsin təsvirinə görə, gənc, sağlam və həyat dolu Emiliya içki və əyləncələrdən yorulmuş, səhhəti pozulmuş Bryullovun yanında bədbəxt görünürdü.

Beləliklə, müxtəlif versiyalar və şayiələr bir-birini əvəz edirdi. Lakin ayrılığın ən çox müzakirə olunan səbəbi rəssamın nikahın ilk gecəsində öyrəndiyi iddia edilən bir sirrlə bağlı idi.

Sonralar yayılan versiyaya görə, Emiliya ilk nikah gecəsində ərinə toydan əvvəl yaxın qohumlarından biri ilə münasibətdə olduğunu etiraf etmişdi. Bəzi rəvayətlərdə həmin şəxsin onun doğma atası olduğu iddia edilir.

Bu versiyanın tərəfdarları hesab edirlər ki, Bryullov hələ nikahdan əvvəl Emiliyanın davranışındakı bəzi qəribəlikləri hiss etmiş, toydan əvvəl baş verən mübahisə də məhz bu məsələ ilə bağlı olmuşdu.

Guya rəssam həyat yoldaşını sevməyə davam edir, baş verənləri qəbul etməyə və ailəsini qorumağa çalışırdı. Lakin öyrəndiyi həqiqətin yaratdığı sarsıntıdan qurtula bilmirdi. Nəticədə münasibətlər daha da gərginləşdi və Emiliya ərinin evini tərk etdi.

Bryullov bir daha evlənmədi.

Qırx günün dağıtdığı bir ömürlük ümid

Bu hekayənin ən kədərli tərəfi odur ki, böyük sənətkarın yaradıcılığında əbədiləşdirdiyi gözəllik və harmoniya şəxsi həyatında öz əksini tapa bilmədi. Bir vaxtlar ailə qurmaqdan imtina edən rəssam gənc bir qadına aşiq oldu, onunla gələcək qurmaq istədi. Lakin bu nikah cəmi 40 gün davam etdi.

Bununla belə, ayrılığın səbəbləri barədə yayılan iddiaları təsdiqlənmiş tarixi fakt kimi qəbul etmək doğru olmaz. Hadisənin təfərrüatları əsasən xatirələrə, sonrakı nəqllərə və müxtəlif versiyalara söykənir. Emiliyanın etirafı və ailədaxili münasibətlərlə bağlı iddialar da məhz bu mübahisəli rəvayətlərin bir hissəsidir.

Bəzən insanın ən böyük arzusu belə, ən ağır sınağına çevrilə bilər. Bryullovun qırx gün davam edən evliliyi isə tarixdə cavabı hələ də mübahisə doğuran suallarla xatırlanan qəribə bir sevgi hekayəsi kimi qalıb.

Rəsmiyyə Şərifova,
KONKRET.az